महिला हिंसाका ती १० प्रथा सुन्दा पनि आङै जिरिंग हुन्छ

–कान्ति न्यौपाने

८ मार्च १९१३ लाई महिला मुक्ति दिवसको रुपमा लिइन्छ । दोश्रो दर्जाका मानिस सरह भएका महिलाहरुले आफ्नो हक र अधिकार सुनिश्चित गर्नको लागि पूरुषवादी सोचका विरुद्ध आवाज वुलन्द गरेका थिए । त्यसो त त्यो भन्दा अघिपनि यस विषयमा चर्चा परिचर्चा भने नभएका होइनन् ।

महिलाहरु आफूले हक अधिकार नपाएको र आवाज उठाउनुपर्ने विषयमा केन्द्रित रहेर भित्रभित्रै संगठित हुन थालिसकेका थिए । सन् १९०९ बाट नारी मुक्ति आन्दोलनका विषयमा केन्द्रित रहेर विभिन्न लेख रचनाहरु प्रकाशित हुन थाले । यही क्रमलाई निरन्तरता दिदैँ १९१० मा डेनमार्कको राजधानी कोपेनहेगनमा महिलाहरुले वृहत्त भेला आयोजना गरे ।

जसमा १७ वटा देशका १०० भन्दा बढी महिला भेला भएर महिला मुक्ति आन्दोलन सुरु गर्ने निष्कर्ष निकालेका थिए । जसको उद्देश्य पनि महिलाको मुक्ति नै थियो । यही क्रमलाई निरन्तरता दिदैँ जाँदा विस्तारै क्रान्तिका ढोकाहरु खुल्न थालेँ । सन् १९११ बाट जुन देशका महिला मुक्ति हुनुपर्छ भन्ने चाहान्थे उनीहरु विस्तारै आन्दोलनतर्फ अग्रसर हुन थाले । यो क्रमले व्यापक निरन्तरता पायो र १९१३ मार्च ८ का दिन रसियन महिलाहरु संगठित भएर महिला मुक्ति आन्दोलनको विजारोपण गरे । त्यसको फलस्वरुप अहिले अन्र्तराष्ट्रिय स्तरमा नै यसलाई महिलामुक्ति र संघर्षको दिनका रुपमा मनाउन थालियो ।

त्यस्तै २१ जनवरी २०१७ मा पनि महिलाहरु एकीकृत भएर ‘उमन मार्च’ गरेका थिए । त्यसदिन अमेरिकाको सानाठूला शहर गरेर ६ सय ७३ ठाउँमा प्रदर्शन भएको थियो । त्यसमा ५० लाख महिलाको प्रतिनिधित्व हुनु चानचुने विषय थिएन । जसमा उनीहरुले समान ज्याला, वातावरणीय न्याय र पुर्नउत्पादन सम्बन्धि विषयमा केन्द्रित रहेर अमेरिकाको सानाठूला राज्यहरुमा व्यापक प्रदर्शन गरेका थिए ।

आफूहरुले पनि पुरुष सरह अधिकार र समान न्याय पाउनुपर्ने उनीहरुको जोड थियो । यस्तै १९१७ को अक्टोबर क्रान्ति पनि महिलाको भूमिका उल्लेखनीय छ । उनीहरुले महिला मुक्तिको लागि आन्दोलन नगरेपनि वर्गसंघर्षबाटै महिला मुक्त हुन्छन् भन्ने मान्यता राखेका थिए ।

महिला हकअधिकारसम्बन्धी आज पनि विश्वमा विभिन्न मुद्दा उठिरहेका छन् । समानताको विषयमा जस्तासुकै कानुन र नीतिनियम निर्माण भएपनि व्यवहारमा भने लागि हुन सकेको छैन । विश्वको इतिहासलार्इ पल्टाउँदा महिलामाथि जुन किसिमका अभद्र र अशोभनीय यातना दिइन्थ्यो जुन सुन्दा  मानिसको शरीर अहिले पनि जिरिङ्ग हुन्छ । यातनाको विषयमा केन्द्रित भएर हेर्ने हो भने नेपालको र अन्य मुलुकको उदाहरण काफी छ ।

१. सती प्रथा 
यो पनि महिलालाई दिने यातना मध्येको एक हो । जसमा श्रीमतिले श्रीमानको मृत्युपश्चात् आफै पनि जिउँदै चितामा जल्नुपथ्र्यो । अहिले भने यो प्रथा पुरै निर्मूल भइसकेको छ ।

२. आराले चिर्ने
मध्ययुगमा बोक्सी, भगवान निन्दा र परपुषसँगको सम्बन्धको आरोप लगाई उल्टो झुण्ड्याएर आराले घण्टौ लगाएर चिर्न सुरु गरिन्थो । जसको कारणले महिलाहरु असह्य पीडा खेप्दै मृत्यवरण गर्दथे ।

३. योनीच्छेदः
यो प्रचलन अझैपनि अफ्रिकाली मुलुकहरुमा पाइन्छ । यस्तोे यातना दिदाँ महिलाको भङ्गाकुर काटिन्छ । जसले गर्दा महिलामा यौन चाहाना कम हुन्छ र पुरुषकै वशमा रहन्छन् भन्ने गलत मान्यता रहेको छ ।

४. स्पेनी गधा कटाइ
यो प्रचलन मध्ययुगमा बढी थियो । जसमा महिलाको योनीलाई औजारले रेटेर यातना दिइन्थ्यो । त्यसमा कतिपयको तत्कालै मृत्यु हुन्थ्यो भने कतिपय पिडामा छट्पटिएर केही समयपछि मर्दथे ।

५. भुसमा जलाएर मार्नेः
मध्ययुगमा प्रचलित यस्तो यातनामा शैतान बोक्सी आदिको आरोप लगाएर वरिपरि भुस बालेर किलोमा वाँधी यातनाका साथ मारिन्थ्यो ।

६. ढुंगा हान्ने
मुस्लिम धर्ममा प्रचलित यो यातना अझै निर्मूल भएको छैन् । यसमा महिलालाई विभिन्न आरोप लगाई खाल्डोमा टाउको मात्रै देखिने गरी पुरेर ढुंगाले हानी मार्ने परम्परा छ ।

७. पवित्रता पेटीको यातना
महिलालाई बलत्कार, यौन चाहाना र हस्तमैथुनबाट परै राख्न यस्तो पेटी लगाउने यातना दिइन्छ ।

८. फलामे मकुण्डोः
यसको प्रयोग विवाहित महिलाको लागि हुन्थ्यो कोही महिला श्रीमानको कुरा काट्ने र उनीहरुलाई कचकच गर्ने गर्छे भने उसलाई फलामको मकुन्डो लगाएर जिब्रो छेडी सहर घुमाउने चलन थियाे, अहिले पनि कही कही यस्ताे चलन हटेकाे छैन ।

९. खुट्टा खुम्च्याउनेः
जसमा महिलाको पैताला सानो हुनुपर्छ भनेर एकदमै साघुँरा जुत्ताहरु लगाउनुका साथै औला भाचेर रेशमी कपडाले पैताला वेरिन्थ्यो । त्यसमा महिलाको पैताला ३ इन्च बन्नुपर्छ भन्ने मान्यता राखिन्छ ।

१०. अविवाहित महिलाको स्तन काट्नेः
कुनै अविवाहित महिलाले पुरुषसँग शारिरिक सम्बन्ध राखेमा उनीहरुको स्तन औजारको मद्दतले छेडेर स्तन छिनाइ चरम यातना दिइन्थ्यो ।

उल्लेखित जतिपनि यातनाहरु छन् ती मध्ये केहीकेही बाहेक सबैजसो अब निर्मूल भइसकेका छन् । यो सबै महिला आन्दोलन, हकअधिकारको लडाई र संघर्षको प्राप्ति हो । महिलाले गरेका विगतका संघर्षका कारण अहिलको समय बदलिएको छ । त्यस्ता अमानवीय यातना निकै कम भएका छन् ।

राज्यका निर्णायक तहमा भने महिलाको पहुँच कमै मात्र छ । एक तथ्यांक अनुसार २०१७ सम्ममा आउँदा १ सय १४ महिला राज्यको प्रमुख तहमा पुगेका छन् । जसमा ४९ राष्ट्राध्यक्ष, ६५ प्रधानमन्त्री भएर कार्यभार सम्हालिसकेका छन् । विश्वका राष्ट्रपति र कार्यकारी तहमा पुग्ने पुरुषको तुलनामा यो तथ्यांक अनुसार ६ प्रतिशत महिला मात्रै कार्यकारी भूमिकामा देखिएका छन् । यसबाट पनि पुष्टि हुन्छ कि पुरुषको तुलनामा महिला अझैपनि हकअधिकार प्राप्तिको विषयमा निकै पछि छन् ।

पुरुषले महिलालाई महिलाको रुपमा स्वीकार गर्न नसक्नुले समस्या देखिएको भन्दै अमेरिकन कवि डोरोथी पास्कर लेख्छिन्, म ती पुरुषहरुलाई स्वीकार गर्न सक्दिन जसले महिलालाई महिलाको रुपमा प्रस्तुत गर्छन । मेरो विचार यो छ कि, हामी चाहे स्त्री हौँ या पुरुष, सबैलाई मानव व्यक्तिको रुपमा स्वीकार गरियोस्, तर नामवाद आफैमा एउटा अपूर्ण सिद्धान्त हो । नारी विरोधी मानिसहरुको लागि यो सिद्ध गर्न त्यति असुविधा हुदैँन कि स्त्री कहिल्यै पुरुष हुन सक्दिनन् ।
नेपालको राजनैतिक आन्दोलन, राणाशासनको अन्त्य, सामाजिक र आर्थिक विभेदका हरेक आन्दोलनमा महिलाको भूमिका उल्लेखनीय छ ।

 महिला हकअधिकारका विषयमा चर्को नारावाजी गर्दै आएका पूरुषहरुको पनि यसमा ठूलो हात छ । संविधानमा महिलाको हकअधिकार सुनिश्चित गरिएको छ । नेपालमा अहिलेसम्म महिला राष्ट्रपति, सभामुख र प्रधान्यायाधीश वनिसकेका छन् । तर त्यो श्रमिक महिलाको लागि पर्याप्त छैन । एउटा महिला प्रमुख पदमा, हरेक महिला शोषण, दमन, शारिरिक हिंसा र उत्पीडनबाट मुक्ति हुन्छन् भन्ने होइन । सामाजिक बन्धन अर्थात् सामाजिक कुरिती जतिपनि छन् । तिनको अन्त्य हुन आफैमा स्वःस्फूर्त भावना जागृत भएमात्र महिला मूक्ति सम्भव छ ।

दिनानुदिन बढिरहेको महिला बलात्कार अहिलेको जल्दोबल्दो विषय हो । ८ महिनाको बच्चादेखि लिएर ८० वर्षकी वृद्ध महिलासम्म यो समस्याबाट पिडित छन् । नियम कानुनको कडा पालना र यसको सदुपयोग नहुनाले यो समस्याले विकराल रुप लिदैँ गएको छ । नेपालमा ३३ प्रतिशत महिला सहभागिता भनेर संविधानमै तोकिए पनि महिलाले अझै न्यायोचित अधिकार पाएका छैनन् ।

महिलालाई उचित स्थानमा जान नदिने प्रवृत्ति छ । यदि स्थान दिएपनि कोटा पुर्याउने लक्ष्यले मात्रै दिइन्छ । यस्ता समस्याको नियन्त्रणमा एक व्यक्तिको पहलले मात्रै केही हुदैँन । त्यसका लागि राष्ट्र, समाज र विश्व नै एकजुट भएर लाग्नुपर्छ । आठ मार्च अर्थात् श्रमिक महिला दिवसको दिनमात्रै होइन ३ सय ६५ दिन नै महिलाको हकअधिकारको विषयमा आवाज वुलन्द गर्ने हो भने महिला मुक्ति अवश्य हुनेछ ।

Janata Tv

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

काठमाडौं । राष्ट्रियसभाका सबै सदस्यहरुको गोलाप्रथाद्वारा पदावधि निर्धारण गरिएको छ । संघीय संसद् सचिवालयले सदस्यहरुको पदावधि सोमबार गोलाप्रथाद्वारा टुङ्गो लगाएको हो…

नारायण भण्डारी महिनाको नाम असार तर यसमा छ सार अपार । असार महिना अनेक आकर्षणले घनीभूत छ । यसमा थुप्रै…

काठमाडौं । जलविद्युत आयोजना प्रभावित क्षेत्रका बासिन्दाले अब शेयर पाउने भएका छन् । सरकारले आर्थिक वर्ष २०७५/०७६ को बजेटमा आयोजना…

गङ्गाराज अर्याल हरेक वर्ष मे महिनाको ३१ तारिखमा विभिन्न नाराका साथ मनाईने सूर्तिजन्य पदार्थ बिरुद्धको दिवस आजनेपालमा पनि “सूर्तिजन्य पदार्थले…

सरोज थापा डाेल्पा। जिल्लाको एक विद्यालयमा भवन निर्माणको रकम यार्सा व्यापारमा लगानी भएको छ । रकम यार्सामा गएपछि विद्यालयले चर्को…

मोरङ । आर्थिक वर्ष २०७५/ ०७६ को बजेटमा प्रदेश नम्बर १ मा राष्ट्रिय महत्वका ५ वटा ठूला आयोजना परेकाे छ।…