हिमाली चौंरी जसमा अद्भुत गुण छन् (फोटो फिचर)

पाँचथर । फालेलुङ गाँउपालिकाको चाररातेमा दोस्रो चौंरी महोत्सव भएको छ । महोत्सवमा सयौँ चाैंरी तथा घिउ, छुर्पीलगायत चौंरीजन्य सामग्रीहरुको प्रदर्शन गरिएको छ ।

महोत्सवको प्रतिनिधिसभा सदस्य बसन्तकुमार नेम्वाङले उद्घाटन गर्नुभएको थियो । नयाँ वर्षको अवसरमा बैशाख १ गते महोत्सवको उद्घाटन गरिएको थियो । फालेलुङ–४ चाररातेमा आयोजित महोत्सवमा सन्दकपुरदेखि चिवाभञ्ज्याङ क्षेत्रवाट दुईसय बढीचौंरी प्रदर्शनीकालागि ल्याइएको थियो ।

युवापलायन हुन थालेको र पुस्तौँदेखि गर्दै आएको चौंरीपालन पेसा युवा पुस्ताले सम्हाल्न नसक्दा चौरी लोप हुनलागका कारण महोत्सवको आयोजना गरिएको थियो । चरिचरन क्षेत्र अभावमा नेपालका उच्च पहाडी र हिमाली क्षेत्रबाट चौंरी र चौंरी गोठ लोप हुनलागेको कारण चौंरीको संरक्षण गर्ने, चौंरी रहन सक्ने वातावरण निर्माण गर्ने सन्देश दिन तथा चौंरीजन्य उत्पादनको बजार खोज्न महोत्सवको आयोजना गरिएको हो ।

चाैंरी लोपहुने अवस्थामाः

चौंरी नेपाल, चीनको तिब्बतको पठारदेखि उत्तर मामंगोलिया तथा रुसका हिमाली प्रदेशमा पाइने गर्छ । चौंरी गाई धेरै संख्यामा घरपालुवा जनावरको रूपमा पाइएता पनि कम र असुरक्षित संख्यामा जंगली जानवरको रूपमा पनि पाइने गर्छ । यसलाई मानिसहरूले मुख्यतया हिमाली क्षेत्रमा दुध उत्पादन, सामान ढुवानी तथा मासुका लागि पाल्ने गरेको पाइन्छ ।

नेपालको पूर्व पश्चिम डोल्पा, हुम्ला, मुगु, जुम्ला, मुस्ताङ्ग, मनाङ्ग, लम्जुङ्ग, गोरखा, सिन्धुपाल्चोक, दोलखा, रामेछाप, सोलुखुम्बु, संखुवासभा, ताप्लेजुङ्ग, पाँचथर, ओखलढुङ्गा र रसुवाको हिमाली क्षेत्र पर्ने माथिल्लो मुख्य स्थानहरू चौरीको पकेट क्षेत्र हुन् । नेपालामा चौंरीपालन व्यवसाय लोप हुने अवस्थामा पुगेको हुँदा यसको संरक्षण गर्न थालिएको छ ।

विगतमा भन्दा ६० देखि ७० प्रतिशतले चौंरीपालन व्यवसाय घटेको चौंरीपालक किसानहरु बताउछन् । युवाहरु विदेश पलायन हुने र आफ्ना बाबु बाजेले अंगालेको पेशा युवा पुस्ताले अंगाल्न नसक्दा चौरी पालन व्यवसाय घटेको चौरीपालक किसानहरुको भनाइ छ । अहिले उच्च हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा चौंरी गोठ भेट्न मुस्किल पर्न थालेको छ ।

चौरी कस्तो ठाँउमा पाइन्छ ?

समुद्री सतहबाट २००० मिटर देखि ५००० मिटर सम्मको उचाईको हिमाली तथा पहाडी क्षेत्रमा चौंरीपालन हुन्छ । दुई प्रजातिको चौंरीको पालन बढी हुने गर्छ ।

पहाडी गाई र हिमाली याक गोरुबीच गर्भधारण गराउँदा वा पहाडी गोरुसँग नाक गाईको प्रजनन भएर बसेको गर्भबाट चौंरीको जन्म हुन्छ । यो याक वा नाक भन्दा फरक प्रकृतिको जनावर हो । तर याक वा नाकलाई पनि चौंरी भन्दा उच्च प्रजाति मै समावेश गरिन्छ ।

 

पहाडी गाई र याकबीच गर्भधारण गराउँदा, अथवा पहाडी जोलाङ गोरुसित याकको प्रजनन भएर बसेको गर्भबाट चौंरीको जन्म हुन्छ । याक र पहाडी गाई (किर्खोम्) बाट जन्मने चौंरीलाई ‘उराङ’वा ‘झोप्क्यो’ र पहाडी जोलाङ गोरुसँग नाकको सन्सर्गबाट जन्मने सन्तानलाई ‘डिम्जो’ वा ‘झोप्क्यो’ भनिन्छ ।

चौरी लोप भए देशलाई आर्थिक रुपमा घाटा

यसरी देशव्यापी रुपमा चांैरीपालन व्यवसाय लोप हुँदा आर्थिक रुपमा देशलाई नै घाटा लाग्ने सरोकारवाला वताँउछन् । चौरीको दुधबाट उत्पादन हुने दुग्ध पदर्थ तथा अन्य कच्चा पदर्थहरु उत्पादन हुन सक्दैन् । त्यस्तै पर्यटन व्यावसायमा पनि ह्रास आउने हुन्छ । पहिला दोलखा, ताप्लेजुङलगायतको स्थानमा चौरी महोत्सब हुने गरेको थियो र गत वर्षबाट पाँचथरमा पनि चौंरी महोत्सव हुँदै आएको छ ।

तर बर्षेनी रुपमा चांैरीको संख्या घट्दै जाँदा महोत्सवले महत्व पाउन नसकेको चौंरीपालकहको भनाई छ । हिमाली र उच्च पहाडी क्षेत्रको पहिचानसँग जोडिएको चौरीको दुधबाट बनेको छुर्पी, दुर्खा, याक चिज, घ्युउ, पनिर तथा दुग्धजन्य पदार्थको उत्पादन समेत घटेकोे छ ।

विशेषतः ताप्लेजुङ्ग जिल्लाका पाँचवटा गाउँपालिकामा र पाँचथरका केही भेगमा रहेका चौरी गोठबाट उत्पादन गरिने छुर्पी, दुर्खा, घ्यु, पनिर जस्ता दुग्धजन्य पदार्थको पछिल्लो समय उत्पादनमा गिरावट आएकाले सदरमुकाममा समेत पाउन मुस्किल भएको छ । पहिलेको तुलनामा चौंरीपालन व्यवसाय पनि कम भएकाले चौरीको दुधबाट बन्ने कच्चापदार्थको अभाव हुन सक्ने व्यवसायीहरु बताउँछन् ।

नेपालमा उत्पादन हुने चौंरीगाईका याक चिज, छुर्पी, दुर्खा, घ्युउ, मखन, पनिर अदि स्वादिष्ठ र स्वास्थ्यको लागि राम्रो हुने हुँदा कोशेलीका रुपमा विभिन्न देश तथा विदेशमा लाने गरेको पाइन्छ । नेपालमा उत्पादन भएको प्रायजसोः चौरीको घ्यु र छुर्पी भारत तर्फ निकासी हुने चौरीपालक कृषकहरुको भनाइ छ ।

 

Janata Tv

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

– राधिका जोशी सुनिँदै, बोलिँदै अनि लेखिँदै आयो, ‘स्वास्थ्य संस्था मन्दिर अनि र डाक्टर भगवान ।’ जसरी हामी मन्दिरमा फूलअक्षता…

–प्रतिमा चौधरी कसैले तपाईंको इमानदारिता, साँचोपन, बुद्धिमत्ता वा राम्रो पक्षबारेमा थाहा पाउन सक्दैनन्, जबसम्म तपाईं आफ्नो कामद्वारा उदाहरण प्रस्तुत गर्नु…

–रामकुमार/पुष्पा/शिव काठमाडौं । रेशम चौधरी अर्थात् २०७४ मा भएको संघीय निर्वाचनमा कैलाली क्षेत्र नम्बर १ बाट निर्वाचित सांसद । तत्कालीन…

काठमाडौं । विदेश जानकै लागि नक्कली विवाह गरेको घटना त हामीले प्रशस्तै सुने देखेका छौँ, तर अब घटना यस्ता पनि…

कृषिमा व्यावसायीकरण, विशिष्टीकरण तथा औद्योगिकरणका माध्यमबाट बेमौसमी तरकारी तथा फलफुल ठूलो परिमाणमा छिमेकी देश भारत, बङ्गलादेश लगायत खाडी मुलुकहरू, थाइल्याण्ड…

–अर्जुन थपलिया गान्धीले अहिंसात्मक आन्दोलनको सहारा लिए । जसलाई ‘सत्याग्रह’को नाम दिइयो । गान्धीले इष्टइन्डिया कम्पनीको बेलायती शासनबाट भारत स्वतन्त्र…