Nic

अब ‘फेक’ होइन ‘फ्रि’ रेस्क्यू

मानव शरीरमा कुनै पनि समयमा समस्या आउन सक्छ । जो कोही नसोचेको समयमा बिरामी हुनसक्छ । के कारणले बिरामी भएको हो ? त्यो विषय बिरामीले डाक्टरलाई दिएका तथ्यहरु र डाक्टरले बिरामीको ल्याबमा गरिएका परीक्षणपश्यात निर्क्यौल निस्कन्छ । जुन चलनचल्तीमा हामीले देखिने सामान्य प्रक्रिया हो । तर नेपालको पहाडी र हिमाली क्षेत्रमा पदयात्रा वा हिमाल आरोहण गर्ने समूहहरुमा कुनै पनि समय पर्यटक वा सहयोगीहरु जो कोही आकस्मिकरुपमा बिरामी पर्न सक्छन् । जसको आकस्मिक उद्दार गर्न जरुरत हुन्छ । यदि समयमा उद्दार गर्न असक्षम भएमा दुर्घटना हुन जान्छ । विषेश गरी नेपालमा पर्यटकहरु मुख्य गरी उचाई प्राप्त गर्दै जाँदा लेक लाग्ने र खानपानका कारण बिरामी हुने गर्दछन् ।

१. लेक लाग्नेः यो विषयमा विशिष्ट व्यक्ति तथा डाक्टरको अनुसन्धान र यस क्षेत्रमा कार्यरत अनुभवी व्यक्तिको अनुभवबाट लेक कसरी लाग्छ र यसको रोकथाम कसरी गर्न सकिन्छ भन्ने बारे अध्ययन र अनुसन्धान हुँदै आएको पाइन्छ । विज्ञहरुको भनाइअनुसार, २ हजार ५ सय मिट रमाथि प्रस्थान गरेपछि जोकोहीलाई पनि लेक (हाइ अल्टिट्युड इलनेस) हुन सक्छ । शुरुमा लेक लाग्नु भन्दा पहिला सामान्य लक्षण देखा पर्दछ । सामान्य टाउको दुख्नु, स्वाँस्वाँ हुनु, रिंगटा लाग्नु, थकाइ म

–एम.टी लामा

हसुस हुनु, खानामा रुची कम हुनु जस्ता लक्षणहरु लेक लाग्नुका संकेत हुन् । ९९% प्रतिशत मानिसलाई सामान्य लेक लाग्ने गर्दछ तर उनीहरुले आफुलाई लेक लागेको महसुस गरेको हुँदैन । माथि उल्लेखित कुनै न कुनै लक्षण सामान्यतयाः देखा पर्दछ र सामान्य प्राथमिक उपचारबाट रोकथाम र उपचार गर्न सकिन्छ । अनुभवी र प्राथमिक उपचारसम्बन्धी ज्ञान भएका पथपर्दशक (गाइड) वा टोली नेता (ग्रुप लिडर) भए यस्ता प्रारम्भिक लक्षण निराकरण गर्नु जटिल विषय होइन । यदि प्रारम्भिक लक्षणको उपचार नगरे वा बेवास्ता गरे गम्भीर प्रकृतिको लेक सेभर (हाइ अल्टिट्यूड इलनेस) लाग्न सक्छ जुन धेरै खतरनाक मानिन्छ र सही समयमा उद्दार र उपचार गर्न नसकिए दुर्घटना हुन सक्छ । यस्तो समयमा जहाँ उपचार सम्भव नभएको अवस्थामा उद्दार नै पहिलो विकल्प हो ।

२. झाडाबान्ता, पखाला र ज्वरो सामान्यता खानपिनमा फरक र सरसफाइ कमीले पर्यटकमा हुनसक्छ । फूड पोइजनिङ पदयात्रामा पर्यटकलाई कहिलेकहीँ हुने गर्दछ । यसबारे अनुभव र ज्ञान नहुने हो भने यो फूड पोइजनिङ डरलाग्दो देखिन्छ । तर करिब २४ घन्टापछि आफैँ सामान्य हुँदै जान्छ । यो समयमा पर्यटकलाई सही सल्लाह दिन नसके र हेरचाह पुर्याउन नसके यात्र पूरा नगरी फर्किन सक्छ । सामान्य सरसफाइ कमी र फरक खानाले पनि पर्यटक केही दिन बिरामी हुनसक्छ । तर अनुभवी र प्राथमिक उपचारको ज्ञान भएका पथपर्दशक वा टोली नेता भए यस्ता समस्या सजिलै उपचार गरी यात्रा पूरा गर्न सकिन्छ । झाडाबान्ता, पखाला र ज्वरोबाट कुनै पनि पर्यटकको उद्दार गरिएको अनुभव मसँग छैन ।

नेपालमा भ्रमण गर्न वर्षेनी हजारौँ पर्यटक लामो समयदेखि आउने गरेका छन । पछिल्लो दशकमा नेपालको पर्यटन विकासमा पूर्वाधार पनि केही विकास भएको छ । जति पनि पूर्वाधार विकास भएका र गरेका छन् । ती पूर्वधार विकसित मुलुकहरुको दाँजोमा आधुनिक पूर्वाधार र दक्षतामा पछाडि छ । तर पनि पर्यटकको आधारभूत आवश्यकता भने यसले पूरा गर्दै थप सविधा पूर्ति भएका छन् । पूर्वाधारसँगै पर्यटन क्षेत्रमा लगानी गर्ने र उद्योगधन्दा खोल्नेको संख्या बढ्दो छ । दक्षा जनशक्ति, अनुभव, राष्ट्रिय नीति र निरीक्षण अभावमा पर्यटन क्षेत्रमा विकृति र विसंगति फैलिरहेका छन् । सामान्य अस्वस्थामा भएको पर्यटकलाई त्रास हुने गतिविधि र कुराकानी गर्नु हुँदैन । यसो गर्दा पर्यटक आत्तिन सक्छ र मनोवैज्ञानिक असरले स्थिति गम्भीर हुन जान्छ । असामान्य अवस्थामा समेत पर्यटकलाई हौसला प्रदान गर्नु पर्दछ र हरेक पल निगरानी गर्नु पर्दछ । सामान्य समस्या वा बिरामी परेका बेला समेत अवस्थालाई सामान्यीकरण गर्न सके उद्दार आवश्यक पर्दैन ।

३. प्रतिकूल मौसम, घटना र दुर्घटना नेपालमा अझै पनि मौसमसम्बन्धी सूचना विकसित मुलुकको जस्तै भरपर्दो सुलभ भइसकेको छैन । यात्राक्रममा कहिलेकँही जटिल मौसमको सामना गर्नु पर्ने हुन्छ । अत्यधिक वर्षा र हिमपातले यात्रा अरु कठीन हुन जान्छ । अत्यधिक हिमपातले यात्रा अघि बढाउन सकिँदैन भने फर्किन पनि कठिन र यदाकदा असम्भव पनि हुन सक्छ । जटिल मौसमका कारण पर्यटक तथा सहयोगीहरु जोखिममा पर्न सक्छन् । यस्तो अवस्थामा उद्दार गर्न अत्यन्त आवश्यक हुन्छ ।

यात्राक्रममा लडेर वा ठोक्किएर घाइते भई गम्भीर चोटपटक लाग्न गई अंगभंगसमेत हुनसक्छ । सवारी दुर्घटना, हिमपहिरो र बाढीपहिरोका कारण पनि पर्यटक जोखिममा पर्न सक्दन् । कहिलेकँही हृदयाघातजस्ता गम्भीर प्रकृतिका अवस्था पनि बेहोर्नु पर्न सक्दछ । यस्ता केही गम्भीर अवस्थामा पर्यटकलाई उद्दार आवश्यक पर्दछ ।

केही संस्था र व्यक्तिले छिटो आर्थिक लाभ लिने उद्देश्यले उद्दारका नाममा नेपालको पर्यटन क्षेत्रमा दाग लगाएर सिंगो उद्योगमा गम्भीर असर पारेको छ । साथै, विश्व पर्यटन बजारमा नेपालको छवि धमिलिएको छ । नेपाल र नेपालीप्रति विश्वासमा कमी आएको छ । यो क्षेत्रमा लागेको दाग मेटाउन, गुमेको विश्वास पुनः आर्जन गर्न र धमिलिएको छवि सुधार गर्न पर्यटन क्षेत्रका हस्तीहरुले विषेश ध्यान दिन जरुरी छ । त्यस्तैगरी सम्बन्धित निकायमा उचित सुझाव प्रस्तुत गर्न आवश्यक छ । गलत नियतवश पर्यटकलाई बिरामी हुने खानेकुरा खुवाएर वा अन्य जुनसुकै गलत कार्य गरेर पर्यटक बिरामी बनाइ उद्दारकार्य गरेका संस्था र व्यक्तिलाई कारबाही गर्न कुनै पनि बहानामा र राजनीतिक दबाबमा पछि पर्नु हुँदैन । नेपालको पर्यटन व्यवसाय र उद्योग अझ सदृढ र विकास गर्न सबै अग्रसर भई पेशा र उद्योगप्रति इमानदार भई प्रस्तुत हुन जरुरी छ ।

उद्धार अर्थात् रेस्क्यू कस्ले गर्ने ?
पर्यटक तथा सहयोगी जोखिममा परेको अवस्थामा तिनीहरुको उद्दार गर्नु सरकार र सम्बन्धित कम्पनीको तथा व्यवसायीको दायित्व हो । आफ्नो पाहुनम (क्लाइन्ट) प्रति इमानदार र जिम्मेवार हुनु पर्यटन उद्योगसँग सम्बन्धित कुनै पनि ट्राभल वा ट्रेकिङ व्यवसायीको जिम्मेवारी हो । उद्दारमा इमान्दार हुन नसक्नु र गैरजिम्मेवारी ढंगमा प्रस्तुत हुनु पेशाप्रति गद्दारी हो । केही सीमित आर्थिक लाभ लिन गद्दार र गैरजिम्मेवारी तरिकाले सफल होला तर त्यो क्षणिक लाभ मात्रैमा सीमित हुनेछ ।

यसैको परिणाम कुनै आमुक व्यक्ति वा संस्थाले गरेको गलत क्रियाकलापले सबै लज्जित बनेका छन् । अतः उद्दार कार्य सरकारले गर्ने, प्रहरी वा सेनालाई दिने जस्ता समाचार विभिन्न सञ्चार माध्यममा आएको देखिन्छ । सामान्य हिसाबले झट्ट बाहिरबाट हेर्ने हो भने ठीकै जस्तो देखिए पनि व्यवहारमा लागु गर्दा यो व्यवहारिक हुन सक्दैन । प्रहरीलाई शान्ति सुरक्षा कायम राख्न र झैझगडा मिलाउनसमेत धौ परिरहेको छ । सेना तथा सशस्त्र प्रहरीलाई आपतविपतका समय देशको नागरिकलाई उद्दार गर्ने कार्यमा समेत हम्मे पर्छ । अझै त्यसमाथि अर्को पर्यटक उद्धारको जिम्मेवारी सुम्पिदा थप भार पर्दछ । नेपालमा सरकारी काम र कारबाहीमा त्यसै पनि ढिलासुस्ती छ । पहुँच भएकामध्ये कसैको सिफारिस, कसैको तोकआदेश र भनसुनपश्चात कामकारबाही हुने ठाउँमा उद्दार जस्तो संवेदनशील विषयलाई सरकारी पोल्टामा जान दिनु दुःखद र झन्झटिलो हुनेछ । त्यसैले उद्दार कार्य सम्बन्धित व्यवसायी र निजी क्षेत्रलाई नै दिई पारदर्शी, सरल, सम्बन्धित व्यवसायीलाई नै जिम्मेवारी बोध र विश्वसनीय बनाउनु पर्दछ ।

सन २०२० लाई वा कुनै पनि समयलाई पर्यटन वर्ष मनाउने र यो क्षेत्रमा लागेको कालो दाग मेटाउने हो भने सरकारले नेपालमा भ्रमणमा आउने सबै पर्यटकलाई आपतकालीन अवस्थामा निशुल्क उद्दार घोषणा गर्नुपर्दछ । पर्यटन क्षेत्रमा क्रियाशील टान, नाटा र एनएमए जस्ता संस्थाहरुले कुनै पनि पर्यटक आपतविपत र ज्यान जोखिममा परेको वा रहेको अवस्थामा निशुल्क उद्दार गर्ने घोषणा गरी यो क्षेत्रमा लागेको कालो दब्बा मेटाउन सक्नु पर्दछ । यो सन्देश प्रवाह हुन सके हामी पर्यटन व्यवसायीको र उद्योगको पनि गरिमा बढ््ने छ । साथै, नेपालमा पर्यटक वृद्धि र विकास हुन सक्छ । अहिलेसम्म पर्यटकलाई कसैले रेस्क्यू गरे भने कसैले फेक रेस्क्यू गरे । अब सबै मिलेर ‘फ्रि रेस्क्यू’ गरौँ । यसमा नीति र शर्त लागु गर्ने नियम बनाउँ बरु ।

Janata Tv

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

बिहान ५ः०० स्टेशन आइडी–राष्ट्रिय गान ५ः०२ योग दर्शन ५ः३० तीर्थ पर्यटन ५ः५५ विज्ञापन–प्रोमो ६ः०० जनता समाचार ६ः३० दर्शन दिग्दर्शन ६ः५५…

मेषः व्यवसायमा राहत हुनेछ, काममा स्याबासी पाइनेछ । वृषः यात्रामा कष्ट हुनेछ, धर्ममा मन जानेछ । मिथुनः अवरोधको सिर्जना हुनेछ,…

काठमाडौं । अज्ञात समूहले ललितपुरको नख्खुस्थित एनसेल कार्यालयको गेटमा शक्तिशाली बम बिस्फोट गर्दा घाइते भएकाकाे मेडिसिटी अस्पतालमा उपचार भइरहेकाे छ…

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)का अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड शनिबार जनता टेलिभिजनमा आउँदै हुनुहुन्छ । शनिबार बिहान…

काठमाडौं । सिन्धुली फिक्कलका भरत श्रेष्ठ १४ वर्षका भए । ८ कक्षामा अध्ययनरत उनले चिठीमार्फत प्रधानमन्त्रीलाई दिएको सुझाव पढ्दा लाग्छ,…

काठमाडौं । चालू आर्थिक वर्षको सात महिनाको अवधिमा ६९ अर्ब ३२ करोड ५१ लाख ५६ हजार ४ सय ४ रुपैयाँ…