Nic

पूर्वीय र पश्चिमी चिन्तनधारामा ‘प्रेम–कला’

३६ वर्षअघि कक्षा ९ मा पढथेँ । सहपाठी बिमललाई बाटो हिँड्दै गर्दा उनीभन्दा कम उमेरका एक भाइले चिठ्ठी थमाए । बिमल दिनैभर तनावमा थिए । चिठ्ठी कहाँ लुकाउँ र कसरी लुकाउँ भन्ने चिन्ता मुख्य थियो । दीपावलीको दिन थियो । साँझ जताततै झलमल दीयो बलिरहेका थिए । बिमलले बोलाए । दुई जना एउटा दीयो बोकेर बस्तीबाट टाढा पुग्यौँ । पेन्टको भित्री गोजीमा लुकाइएको प्रेम पत्र झिक्यो बिमलले । प्रेम पत्र पढ्यौँ । पछि प्रेम पत्र पठाउने कल्पनासँग बुझ्दा एक महिना अघिदेखि लेखेको चिठ्ठी गोप्य तरिकाले पठाउने माध्यम नपाएर उनले झन सास्ती खेप्नु परेको सुनाइन् ।

खैर, खुन, खाँसी, खुशी, वैर, प्रित मद्यपान
लाख छुपाओ ना छुपे जानत सकल जहान

पान, हत्या, खोकीे, खुशी, शत्रुता, प्रेम र मादक पदार्थ सेवनका लक्षण लुकाउन सकिँदैन । जति नै लुकाए पनि दुनियाँले थाहा पाइहाल्छन् । अकबर राजाका नवरत्नमध्येका एक कवि रहिमनको यो पंक्ति बिमलका हकमा पनि लागू भयो । बिमल र कल्पनाको प्रेम प्रस्ताव र स्वीकारोक्ति अभिभावकले थाहा पाए । धेरै हप्कीदप्की खानु पर्यो ।

प्रेमपत्रमा एकले अर्कोलाई मुटु झिकेर कसरी पठाउँथे रु प्रेमपत्र लेखनको त्यो समयको कला अचेल लुप्त भयो । प्रेमपत्रको जवाफ कुर्दाको व्यग्रता र छटपटिको रोमाञ्च पनि गुमनाम भयो । एक अर्कालाई प्रत्यक्ष भेट्ने स्थान, समय र संयोग जुराउन कम कठिन हुन्थेन । आत्मिक अनुभूतिको भट्टीमा प्रेमाग्नि प्रज्वलित भएपछि एकअर्काप्रतिको समर्पणभाव शिलापत्र झैँ आत्मामा कुदिन्थ्यो । एक अर्काप्रति उत्सर्गको तत्परता हुन्थ्यो । प्रेम प्रसङ्गमा एक प्रकारको अनुभूतिको निजत्व हुन्थ्यो ।

मीरा र कबीरलाई पढ्दा प्रेम दर्शनको विषय बुझिन्छ । तर नौजवान मष्तिष्कले प्रेमलाई प्रदर्शनको विषय बनायो । प्रेम दर्शनको पूर्वीय धारामा संयोगान्त प्रेमको परिकल्पना गरिएको छ । शरीर नश्वर छ । जिन्दगी एउटा विन्दुमा पुगेर इतिश्री हुन्छ नै । तर पनि कालगतिले छुट्याउने बाहेक प्रेम वसन्ती रङ्ग बाँचुञ्जेल फिका नहोस् भन्ने चाहना सबैमा हुन्छ । न्यूनतम सप्तजन्मसम्म साथ रहने अभिप्षा राखिन्छ । वियोगान्त परिवेश बर्जित र निषिध छ । एक वचनवद्धता पूरा गर्न सारा जीवन प्रतीक्षामा बिताउने अनुशिक्षण छ । त्यसकारण प्रेम मुमुक्षाको प्यास बन्थ्यो । समाजमा विचार र दर्शनको प्रधानता थियो । त्यसकारण निर्माण हुन्थ्यो ‘पाल्पाको रानीमहल ।’ पारपाचुके विरलै सुनिन्थ्यो, अपवाद नै हुन्थ्यो, आठौँ आश्चर्य झैँ ।

मीरा र कबीरलाई पढ्दा प्रेम दर्शनको विषय बुझिन्छ ,  तर नौजवान मष्तिष्कले प्रेमलाई प्रदर्शनको विषय बनायो

पूर्वीय चिन्तक महात्मा गान्धीले भन्नुभयो, ‘समाजलाई रुपान्तर गर्ने विधा विचार हो । प्रविधि त साधन मात्र हुन् । साध्य होइन ।’ नयाँ दौड शुरु भएको छ । समाजमा विचार र दर्शनको प्रधानता सकियो । समाजमाथि प्रविधि हावी भयो । प्रविधिले रुपान्तरित युवापुस्तामा त्वरित उग्र रुझान भरियो । आतुरता बढ्यो । प्रतीक्षा सकियो । आजको पुस्तासँग हातहातमा मोबाइल छ । त्यसमा थपियो इन्टरनेट । प्रस्ताव राख्न चाहने युवा वा युवतीले निमेषमै भावना अर्कोलाई पठाउन सक्ने । जवाफ पनि निमेषमै पाउने । पहिलेजस्तो पत्रको जवाफ कहिले आउला भनेर निर्निमेष आँखा ओछ्याएर प्रतीक्षा गर्नु नपर्ने ।

शब्द पनि लेख्नु नपर्ने, बनिबनाउ इमोजी र स्टिकर छानेर छोइदिए पुग्ने । प्रविधिको सरलतासँगै प्रेम सम्बन्ध गाँसिने र टुट्ने प्रक्रिया नदीको छालजस्तै भयो । कुनै पनि बेला आउन सक्ने, टुट्न सक्ने । पश्चिमी समाजको प्रभावले प्रेम चुरोट र चियाको क्षणिक लत जस्तै भयो । भावनात्मक एकता मर्दै गयो । बासनायुक्त बन्यो । प्रेम दर्शनको विषय रहेन, बरु प्रदर्शनीको होर्डिङ बोर्ड पो बन्यो । त्यसकारण रवि लामिछानेले इशालाई भने, ‘अहिलेसम्मको साथका लागि धन्यवाद ।’ ओशो भन्छन्, घरहरु भत्किँदै छ, महलहरु ठडिँदै छन् । ५० वर्षपछि जन्मिने पुस्ताले त पारपाचुके नभएको जोडी भेट्दा अपवाद मान्लान् भन्ने अनुमान हुन थालिसक्यो ।

Janata Tv

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

बिहान ५ः०० स्टेशन आइडी–राष्ट्रिय गान ५ः०२ योग दर्शन ५ः३० तीर्थ पर्यटन ५ः५५ विज्ञापन–प्रोमो ६ः०० जनता समाचार ६ः३० दर्शन दिग्दर्शन ६ः५५…

मेषः व्यवसायमा राहत हुनेछ, काममा स्याबासी पाइनेछ । वृषः यात्रामा कष्ट हुनेछ, धर्ममा मन जानेछ । मिथुनः अवरोधको सिर्जना हुनेछ,…

काठमाडौं । अज्ञात समूहले ललितपुरको नख्खुस्थित एनसेल कार्यालयको गेटमा शक्तिशाली बम बिस्फोट गर्दा घाइते भएकाकाे मेडिसिटी अस्पतालमा उपचार भइरहेकाे छ…

काठमाडौं । नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)का अध्यक्ष तथा पूर्वप्रधानमन्त्री पुष्पकमल दाहाल प्रचण्ड शनिबार जनता टेलिभिजनमा आउँदै हुनुहुन्छ । शनिबार बिहान…

काठमाडौं । सिन्धुली फिक्कलका भरत श्रेष्ठ १४ वर्षका भए । ८ कक्षामा अध्ययनरत उनले चिठीमार्फत प्रधानमन्त्रीलाई दिएको सुझाव पढ्दा लाग्छ,…

काठमाडौं । चालू आर्थिक वर्षको सात महिनाको अवधिमा ६९ अर्ब ३२ करोड ५१ लाख ५६ हजार ४ सय ४ रुपैयाँ…