Logo बैशाख ६, २०७८ सोमबार


गतिहीन नेकपा र मुद्दाविहीन कांग्रेस

वर्तमान राजनीतिक अवस्था हेर्दा मुलकका दुई ठूला शक्ति गतिहीन र मुद्दाविहीन देखिन्छ । २०७४ को आमनिर्वाचनपछि स्थापित पहिलो र दोस्रो शक्तिको यो स्थितिले देशमा परिवर्तन र राष्ट्रियताविरोधि शक्तिले विखण्डन र प्रतिगमनको सपना देख्न थालेका छन् । यद्यपि यस्तो सपना नेपाली जनताको आजको आधुनिक राजनीतिक चेतनाले आत्मसात अवलम्बन गर्ने सम्भावना छैन । तर देशका प्रमुख राजनीतिक शक्तिको गतिहीन र मुद्दाविहीन अवस्था भने देश र जनताका लागि प्रतिउत्पादक मान्नै पर्छ ।

संघीय संसद, प्रदेश सभा र स्थानीय तहमा दुईतिहाइ जनमत प्राप्त नेकपा अहिले राजनीतिकरुपमा गतिहीन अवस्थामा छ । जनताले राजनीतिक स्थायित्व र आर्थिक सामाजिक परिवर्तनका लागि निर्वाचनमा नेकपाको पक्षमा जनमत जाहेर गरेका हुन् । पार्टी राजनीतिकरुपमा गतिहीन हुँदा जनमतको सम्मान होइन अपमान हुँदै गएको छ । अब नेकपा कांग्रेसको विकल्प मात्र होइन, राष्ट्रको पहिलो राजनीतिक शक्ति हो । नेकपाका सामु सरकार सञ्चालन गर्ने होइन, देश निर्माणको नेतृत्व गर्ने अभिभारा नेपाली जनताले सुम्पेका छन् । तर अहिलेको राजनीतिक गतिहीनताले सरकारले अघि सारेको सुखी नेपाली र समृद्ध नेपालको नारा नै कसरी पूरा गर्न सम्भव छ नेकपाका लागि ।

कतिपय नेकपाका माथिल्लो तहका नेताले नै पार्टी र सरकारलाई अलग राखेर अभिव्यक्ति दिने गरेका छन् । यो त व्यक्तिगत मनोकांक्षा मात्र हो, जनताको मनोविज्ञानमा नेकपा र वर्तमान सरकारलाई अलग देख्ने दृष्टिकोण छैन । पार्टीको सुस्तताले जनताको मनमा होइन नेकपाका नेता कार्यकर्ताको मानसपटलमा समेत गम्भीर प्रश्न खडा गरेको छ । अहिले पार्टी एकीकरण प्रक्रिया कछुवा गतिमा रहनुले नेकपाका लागि मात्र होइन सिङ्गो राष्ट्र र ठूलो बलिदानीबाट प्राप्त राजनीतिक व्यवस्थाको संस्थागत विकास पनि गतिहीन अवस्था सिर्जना हुन थालेको छ । जसको प्रभाव समग्र नेपालको विकास प्रक्रिया देखिएको छ । पार्टी एकीकरणको प्राविधिक प्रक्रिया चाँडो सकेर नेता कार्यकर्ताबीच भावनात्मक सम्बन्ध विस्तार गरी एकीकृत संगठन परिचालन गर्न नसके जनतामा रहेको नेकपाप्रतिको राजनीतिक बुझाइ र विश्वास पनि खण्डित हुँदै जाने पक्का हो ।

नेता कार्यकर्ताबीचको भावनात्मक एकताले नै जनतामा रहेको पार्टीप्रतिको भरोसा र विश्वास बलियो बनाउने हो । नेताहरुको आफ्नै खण्डित मनोदशाले जनताको भरोसा र विश्वास थाम्न र बोक्न सम्भव हुँदैन । पार्टी एकीकरण प्रक्रिया ढिलाइले क्रमशः जनविश्वास टुक्रँदै र खस्कँदै गएको नेकपाले समयमा बुझ्न नसके भोलि परिवर्तनका विरोधीहरु अँध्यारो कुना र मसानघाटबाट धावा बोल्ने छन् । यसको अपजस मूलतः नेकपाले लिनुको अर्को विकल्प रहने छैन । तसर्थ निर्वाचनबाट प्राप्त जनमत सम्मान गर्दै भावी जनअपेक्षा खोजी गरेर सरकार सञ्चालन, पार्टी परिचालन नेकपाको अभिभारा हो । अहिले नेकपाको राजनीतिक गतिहीनताले चौतर्फीरुपमा विखण्डनकारी र प्रतिगमनकारीलाई आत्मरतिमा रमाउने अवसर सिर्जना गरेको छ ।

सत्ता सञ्चालन गर्ने पार्टी आफैँमा गतिहीन हुँदा सरकारले लिएका लक्ष्य स्वाभाविकरुपमा पूरा गर्न कठिन हुन्छ । आज तल्लो तहसम्म नेकपाले पार्टी संयन्त्र निर्माण गर्न नसक्दा सत्ता सञ्चालनमा अराजकता र अकर्मण्यता सिर्जना हुँदै जान थालेको छ । निर्वाचित जनप्रतिनिधिलाई राजनीतिकरुपमा नियन्त्रण, निर्देशन र पार्टीको नीतिअनुरुपमा चलाउने निकाय नहुँदा जनताले कांग्रेस र कम्युनिष्टबीच भिन्नता भुल्दै जान थालेका छन् । चुनावका बेला जनताबीच कांग्रेस भन्दा कम्युनिष्टले भिन्न र जनपक्षीय ढंगले सत्ता सञ्चालन गर्छ भनी गरेको प्रतिवद्धता उदांगिदै गएको छ । जनताले बुझेको कांग्रेस र कम्युनिष्टबीचको सैद्धान्तिक, दार्शनिक र राजनीतिक भिन्नता जनप्रतिनिधिहरुले व्यवहारिक अनुभूति दिलाउन सक्नु पर्छ । आज त्यो हुनसकेको छ कि छैन ? नेकपाका लागि समीक्षा र योजना निर्माणको विषय हो । तर लाखौँ नेता कार्यकर्ता आफैँ अन्योल र अलमलमा परेका छन् । प्रभावकारी सरकार सञ्चालन, जुझारु संगठन निर्माण तथा गतिशील जनपरिचालन गर्न नेकपाले किन सकेको छैन ?

आम नेपाली जनता यही प्रश्नको उत्तर खोजिरहेका छन् । व्यवस्थितरुपमा राज्य सञ्चालन गर्न गतिशीलरुपमा पार्टी परिचालन अनिवार्यता हुन्छ । यो अहिले नेकपाले गर्न नसकेको यथार्थ पक्ष हो । अब नेकपाले पार्टीे एकीकरणका सम्पूर्ण काम अविलम्ब सकेर संगठन परिचालनमा आम जनतालाइ गोलबद्ध गरी राष्ट्रिय समृद्धि यात्रालाई फराकिलो बनाउनु जरुरी छ । आजको गतिहीनताले भोलिको राजनीतिक पतन बाटो खोल्न सक्छ । नेताको होइन पार्टीको राजनीतिक भविष्य सुरक्षित गर्न र जनताको आर्थिक सामाजिक परिवर्तनको सपनालाई पूरा गर्न नेकपाले राजनीतिक गतिशीलता बढाउनै पर्छ । आज देशी विदेशी शक्तिकेन्द्र नेकपाभित्र विग्रहको सूत्र खोज्दै छन् । यस्तो सूत्रको अभ्यासकर्ता पार्टी भित्रबाटै जन्माउने अनेकन प्रयास जारी छन् । सबै षड्यन्त्र र योजना बिफल बनाउन नेकपाले राजनीतिक गतिहीनता चिर्दै अगाडि बढ्न सके वर्तमान मात्र होइन, भावी नेपालको मूल राजनीतिक शक्ति नेकपा नै हो ।

अर्को राजनीकि शक्ति नेपाली कांग्रेस इतिहासमा सबभन्दा कमजोर सावित भएको छ । पछिल्लो चुनावको परिणामले मात्र होइन, आजको भूमिकाले पनि कांग्रेस कमजोर भएको सावित गरिसकेको छ । इतिहासको ब्याज उठाएर कांग्रेस अगाडि किमार्थ बढ्न सक्दैन । निर्वाचनमा जनताले बहिष्कृत गरेका मुद्दा बोकेर अहिले पनि कांग्रेस सदनमा रमाइरहको छ । चिकित्सा शिक्षा विधेयक पारित गर्दा सदन अवरुद्ध गर्न पुगेको कांग्रेस आफ्ना नेताका नाममा नामाकरण गरिएका दुई अस्पताल संघीय सरकार मातहत राख्ने सहमतिमा सदनको अवरोध हटाउनुले उसको राजनीतिक हैसियत प्रष्ट भएको छ । समयसापेक्ष मुद्दा बोक्न र खोज्न नसकेर कोही व्यक्तिका व्यक्तिगत लहड र रहर बोकेर बेलाबेलामा सदनमा रमिता देखाउँछ, अनि सडकमा उपस्थिति जनाउँछ । सदनमा कमजोर सावित कांग्रेस सडक पनि पातलो हुँदै जानुको विकल्प छैन ।

राष्ट्रिय राजनीतिमा प्रभावकारी भूमिका खेल्न नसकेको कांग्रेसका लागि जनताका बीचमा न हिजोको दावी विश्वासिलो छ, न भोलिको आश्वासन । यस्तो हालतमा कांग्रेस उभिएको छ । परिवर्तित सन्दर्भमा कांग्रेसले पार्टीको संरचना व्यवस्थितरुपमा संघीय ढाँचामा रुपान्तरण गर्न नसकेर नीति र नेतृत्व दुवै स्खलित हुँदै गएको छ । महासमितिको बैठकमा पनि परिवर्तित राजनीतिक व्यवस्थाअनुरुप नयाँ मुद्दामा बहस नभएर धर्मनिरपेक्षता र हिन्दूत्वको बहस हुनु कांग्रेसका लागि सुखद विषय हुन सक्दैन । लोकतन्त्रलाई आदर्श ठान्ने कांग्रेस अहिले राजनीतिकवादको बहसमा भन्दा संविधानवादको विश्वासमा उभिनु पर्ने हो तर लर्बराइरहेको छ ।

अबको राजनीतिक कार्यभार आर्थिक समृद्धि नै हो । यसतर्फ कांग्रेस वृत्तमा कतै बहस र छलफल भएको देखिँदैन । सरकारको आलोचना गरेर मात्रै आर्थिक समृद्धिाको यात्रामा कांग्रेस कसरी हिँड्न सक्छ ? जुन सम्भव छैन । यस्तो परिवेशमा परम्परागत कांग्रेसको जनआधार भत्किएको छ । तर नयाँ जनआधार निर्माण गर्ने राजनीतिक मुद्दा र दृष्टिकोण कांग्रेससँग छैन । पुराना मुद्दा र दृष्टिकोणबाट कांग्रेस हिजोसम्म सफल भएकै हो । तर अहिलेको समय सान्दर्भिक मुद्दा र दृष्टिकोण निर्माणमा कांग्रेस पूर्णरुपमा चुकेको छ । सत्ता सञ्चालनमा असफल र अयोग्य सावित कांग्रेस जनताबीचमा नेकपापछि वैकल्पिक राजनीतिक शक्तिका रुपमा देखिन नसक्नुले नेकपा असफल र अयोग्य भए विकल्प के ? उत्तर आजको राजनीतिक व्यवस्थाको विकल्प नै हो । त्यो विकल्पकोे खोजी मसानघाटमा पुगेर हुन्छ ? या त नेपाल असफल राष्ट्र घोषणा यति पर नपुगे पनि आजको राजनीतिक व्यवस्था र यसका सञ्चालकप्रति जनताको अविश्वास र आक्रोश जन्मिए समाधान के ? नेपाली राजनीतिको प्रश्न यही हो ।

राजनीतिक गतिहीनताले जननिर्वाचित संस्था विस्तारै अलोकप्रिय र असक्षम बन्दै जाने खतरा बढेको छ । संघ, प्रदेश र स्थानीय तहको नयाँ राजनीतिक अभ्यासमा संघ निरंकुश, प्रदेश निरीह र स्थानीय तह अराजक बन्दै गएको देखिन्छ । तर संघात्मक राज्य व्यवस्थामा नियन्त्रण, सन्तुलन र समन्वयका आधारमा तीन तहका सरकारको अधिकार क्षेत्र निर्धारण हुन्छ । अभ्यासमा देखिएको अन्योलता राजनीतिक गतिशीलताको नियममा समाधान गर्नु पर्ने खाँचो झन बढेर गएको छ । सत्तापक्षको अहमता र प्रतिपक्षको हीनताले राजनीतिक सहमति, सहकार्य र एकताको अपरिहार्यता विस्तारै खस्कँदै गएको छ । परिवर्तनका साझेदार शक्तिको बेमेल राष्ट्रका लागि हितकर हुन सक्दैन ।

कुनै पनि मुलुकका लागि मुख्य राजनीतिक शक्ति गतिहीन र मुद्दाहीन हुनु राम्रो मानिदैँन । यस्तो राजनीतिक अवस्थामा वैदेशिक प्रभाव बढेर हस्तक्षेपमा रुपान्तरण हुने खतरा हुन्छ । आज प्रत्यक्ष वैदेशिक प्रभाव र हस्तक्षेप नदेखिए पनि प्रयास भएका छैनन् भन्न सकिन्न । कसैले यो यथार्थ गलत ठान्छ भने राजनीतिक बुझाइमा अल्पज्ञानी देखिनेछ । फेरि यही मौकामा देशभित्रका प्रतिगमनकारी र परिवर्तनविरोधीले खुलेआम वैदेशिक हस्तक्षेपलाई आमन्त्रण गर्छन् । हाम्रो जस्तो भर्खरै राजनीतिक संक्रमणकाल पूरा गरेको देशका लागि राजनीतिमा शुभ संकेत होइन । सत्ताधारी राजनीतिक पार्टीले जनविश्वास गुमाउँदा प्रतिपक्षले कमाउने हो तर आज नेपालको सन्दर्भमा प्रतिपक्ष झन कमजोर मुद्दाविहीन अवस्थामा छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा स्ट्याटसमार्फत कलाकार श्रेष्ठले आफूलगायत परिवारका पाँच जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको बताउनु भएको हो ।

चित्त बुझ्दाे जवाफ नआएको खण्डमा वैशाख १० गते बस्ने बैठकले कारबाही गर्ने निर्णयसमेत गरेको बताइएको छ ।

त्रिवि क्रिकेट मैदान कीर्तिपुरमा भइरहेकाे क्रिकेटमा मलेसियाविरुद्ध नेपालले सानदार जित हासिल गरेकाे छ।

ओली नेतृत्वले गरेका कुनैपनि भेला कोरोना मुक्त हुने तर अरुले गरेका भेलाले कोरोना फैलाउने भन्ने कुरालाई मान्न नसकिने पनि बताउनुभयो…

विवाह, ब्रतबन्ध, मलामीजस्ता कार्यमा २५ जनाभन्दा बढी सहभागी हुन पनि रोक लगाएको छ ।

हिजो मात्रै देशभर गरी संक्रमितको संख्या एक हजार नाघेको छ। काठमाडौं उपत्यकामा मात्रै पाँच सयको हाराहारीमा संक्रमण फैलिएको छ ।