Logo बैशाख ३, २०७८ शुक्रबार


सिके राउतको यूटर्न, कारण र परिणाम


‘सिके राउत र सरकार’बीच सम्झौता भयो । सिकेले पृथकतावादी मुद्दा छाडेर मूलधारको राजनीतिमा आएको सरकारको दाबी अप्रत्यासित र पत्याउन कठिन थियो । सिके र सरकारबीच भएको सम्झौतामा उल्लेखित बहुअर्थी शब्द र वाक्यले झनै संशय जन्मायो । सम्झौताको एउटा पक्ष ‘सिके राउत’ अझै मौन छन् । तर प्रधानमन्त्री केपी ओली स्वयम् कविताको अर्थालङ्कार वर्णण गरे जस्तो सम्झौतामा उल्लेखित ‘जनअभिमत’ को अर्थ व्याख्या गर्दै हिड्नु परेको छ । सिके राउतको अबको राजनीतिक अभिष्ट र रणनीति के हो ? स्वयम् सिके राउत मौनब्रतमा छन् तर सरकारले प्रष्टिकरण दिइरहनु परेको छ ।

सिकेको हृदयमा अगाध राष्ट्रप्रेम पलाएर विभाजनको मुद्दा त्यागेको भन्दा हास्यरस निष्पत्तिको कारण हुनेछ । हिन्दी सिनेमाको एउटा गीत छ ‘जिस अफसानेको किसी अन्जाम तक लाना हो नामुमकिन, उसे किसी हसिँन मोड पे छोड देना अच्छा’ गीतमा भनिएझैँ सिके राउतलाई नेपाल टुक्र्याउन सम्भव छैन भन्ने बोध भइसकेको छैन । कारावासको कठोर सास्ती सहन नसकी उनी लत्रिएका पनि होइनन् । प्रकृति होस् वा राजनीति, बिना कारण कुनै घटना हुँदैन । हरेक परिणाम आउनुको पछाडि कुनै कारण हुन्छ । हरेक कृत्यको परिणाम के आउँछ ? भन्ने पनि जिज्ञासा हुन्छ । कारण र परिणाम जान्ने कौतुहलता र जिज्ञासा जनमनमा मडारिनु स्वभाविक हो । अहिले नेपाली समाज सिकेको ‘यु टर्न’ को परिणाम होइन त्यसको पछाडिको कारण खोतल्न जिज्ञाशु छन् ।

अर्जुन थपलिया

कुनै पनि देशको राजनीति उसको भूगोलको सीमाभित्रमात्र सीमति छ भन्न मिल्दैन । सीमापारी अन्तराष्ट्रिय राजनीति, कूटनतिक सम्बन्धको उतार चढावले पनि समीकरण फेरिन्छ । परराष्ट्रमन्त्री प्रदिप ज्ञवालीको अमेरिका यात्रा पश्चात् सिके राउतसँग सम्झौतको खिचडी राजनीतिक चुल्होमाथि बसाइएको अनुमान गरिँदैछ । तिब्बत मामिलामा अमेरिकी र युरोपियन स्वार्थको पक्ष पोषण गर्ने वा चीनविरुद्ध नेपाली भूमि प्रयोग हुन नदिने चट्टानी अडानबाट नरम हुने शर्तमा सिके राउत नामक ‘दाल’लाई गलाउन मद्दत मिलेको अडकलबाजी गरिँदैछ । बिनाकारण युरोपियन युनियन र अमेरिकाको नेपाल लक्षित सोसल इन्जिनियरिङ मोडेलमा परिवर्तन आउने पत्याउन गाह्रै छ । सिकेको ‘यु टर्न’लाई मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले ‘सम सम समन’ को ओली नीति भनेर खुट्याएका छन् । मुख्यमन्त्री राउतले त्यसप्रति कटाक्ष गर्दै होमियोेप्याथिक चिकित्सा सूत्र अनुसार मधेसमा ओलीले दर्रो प्रतिस्पर्धी पठाइदिएको अथ्र्याए


सिकेको ‘यु टर्न’लाई मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले ‘सम सम समन’ को ओली नीति भनेर खुट्याएका छन् । मुख्यमन्त्री राउतले त्यसप्रति कटाक्ष गर्दै होमियोेप्याथिक चिकित्सा सूत्र अनुसार मधेसमा ओलीले दर्रो प्रतिस्पर्धी पठाइदिएको अथ्र्याए

बिभाजनकारी लक्ष्यभेदनको लागि सिकेले भारतीय अहिंसाको दर्शनलाई हतियार बनाएका थिए । खुला सीमाना, रोटीबेटीको सम्बन्ध, एउटै साँस्कृतिक विरासत, भारतीय विस्तारवादी नीति, नेपाललाई भूराजनीतिक परिवेशको माग अनुसार प्रभावमा राख्ने र जातीय मूलका आधारमा नेपथ्यबाट भारतीय साथ सहयोग मिल्ने आशा थियो । तर संविधान घोषणा ताका भारत र मोदी सरकारले लिएको कठोर नीति पग्लेर तरल बन्यो । भारत र अमेरिकासँगको सम्बन्धमा समेत चिसोपन आयो । भारत र अमेरिकाबीच सहयोग आदानप्रदान मितेरी नाताको पारपाचुके भएपछि भारत ओइलायो । बिभाजनको साँध सीमाना लगाउन जनमत संग्रहको मुद्दामा भारतीय समर्थन बिना पार नलाग्ने सिकेलाई राम्रो हेक्का थियो । तर नेपालमा जनमत संग्रहको मुद्दालाई समर्थन गर्दा कश्मिरमा जवाहरलाल नेहरुले कवुल गरेको जनमत संग्रहको मुद्दाले मलजल पाउने भयो । नजिर आफैँविरुद्ध आइलाग्ने भयो । भारतले भरथेग नगर्ने भएपछि सिके लत्रिएका हुन् भन्ने पनि अडकलबाजी छ । तथ्य र वास्तविकता कुटनीतिक कन्तुरमा थुनिएका छन् । सरकारले सार्वजनिक नगर्दासम्म वा घटनाक्रमले स्वभाविक रुपमा सत्यमाथिको पर्दा नउघार्दासम्म छर्लङ हुन कठिन छ ।

सिकेको बिभाजनकारी कुत्सित आकांक्षा नामेट भएको छैन । सामाजिक सञ्जालमा सिकेका कार्यकर्ताहरुले ‘बाटो बदलिएको लक्ष्य उही कायम छ’ भनेर लेख्दैछन् । सिकेले मेरो नेपाल आमा नभनेसम्म कलुषित आत्मामा राष्ट्रप्रति श्रद्धाको फूल फुलेको मान्न सकिन्न । सत्ताधारी पार्टीको सत्ताबाहिरका नेता भीम रावलको पनि भनाई त्यही छ । सलेतो सानो पारेर शिखा मधुरो पारिएको हुनसक्छ । सिकेको बत्ती निभेको होइन । सरकारसँगको सम्झौतापछि सिकेको मौनता र संगठनमा आत्मसमर्पण विरुद्ध बिद्रोह नहुनुले आवरणभित्र छद्म यथार्थ लुकेको प्रतीत हुन्छ ।

राज्य किस्ताबन्दीमा चरित्रच्युत र सैद्धान्तिक स्खलन गराउने आत्मतुष्टिमा छ । तर आम नागरिकले सरकार लघु उपलब्धिमा जरुरतभन्दा ज्यादा रमाएको वा सम्झौतामा भएको गल्तीलाई ढाकछोप गर्ने प्रयत्नको रुपमा अथ्र्याउँदै छन् । यदि सिकेले पृथकतावादी मुद्दा त्यागेकै हुन् र सरकारले फेस सेभिङ र सुस्तगतिमा सुरक्षित अवतरणको मौका उपलब्ध गराएको हो भने नेपाल र नेपालीको लागि सुखद नै ठहरिने छ । तर स्पष्ट छ सिके राउत फगत एक ‘तीर’ थिए । कमानधारी धनुर्धरले प्रक्षेपण गरे अनुसारको स्थान र बिभाजनकारी उर्जा उत्पन्न हुने गरी बजारिएका थिए । सिके कसको धनुमा सन्धान गरिएका तीर हुन्, खुल्न बाँकी छ ।

सिके राउत विभाजनकारी नीतिको मैमत्त यात्रामा हुँदा मधेसवादी दलले तराईंबासी समुदायलाई स्वाधिनताको मार्गमा आउन नदिएको राणनीतिक विश्लेषण गर्थे । बिभाजनको होस्टेमा हैँसे नगरेको भन्थे । मधेसवादी दलको राजनीतिलाई भुलभुलैयाको संज्ञा दिन्थे । तर ‘वारपार’को स्थिति आउञ्जेल पृथक स्वाधिनताका लागि ध्रुबीकृत हुने उनको आशा थियो । मधेसवादी दलको लागि भने सिके राउत राज्य तर्साउने हाउँगुजी थिए । मधेसको मुद्दा सम्बोधन गर नत्र जनमत विभाजनकारी सिके राउतको पोल्टोमा पर्ला भनिन्थ्यो ।

संसदीय चुनावमा सिकेले ‘कोठली बाहर’ नारा दिएर मत बदर गर्न आह्वान गरे । त्यसबेला सिकेको मधेसमा आकर्षण निकै बढेको थियो । तथ्याङ्ग छैन तर मत गणनामा बसेकाहरु भन्छन् कम्तीमा १० प्रतिशत मत ‘कोठली बाहर’का कारण बदर निस्कन्थ्यो । मधेसवादी दलले ‘कोठली बाहर’ होइन– ‘मधेसी दलमा मत देउ’ भन्न सिकेलाई अनुरोध गरे । तर उनले मानेनन् । जसले गर्दा मधेसवादी दललाई घाटा भयो । ‘कोठली बाहर’ परेको मत माथि मधेसी दलको हक थियो ।


सिकेले चोला फेरेका हुन वा भोटो ? स्पष्ट छैन । तर उनको सवाल र राणनीति फेरिएको छ, शत्रु र मित्रु पनि फेरिएको छ । हिजो राज्य व्यवस्था उनको मुख्य शत्रु थियो तर आज मधेसवादी दल प्रहारको मुख्य निशानामा छन्

सिकेको ‘यु टर्न’लाई मुख्यमन्त्री लालबाबु राउतले ‘सम सम समन’ को ओली नीति भनेर खुट्याएका छन् । मुख्यमन्त्री राउतले प्रधानमन्त्री केपी ओलीमाथि कटाक्ष गर्दै होमियोेप्याथिक चिकित्सा सूत्र अनुसार मधेसमा दर्रो प्रतिस्पर्धी पठाइदिएको रुपमा अथ्र्याए । सिके राउतको मूलधारीकरणले प्रदेश २ को राजनीतिक समीकरणमा पक्कै असर पर्नेछ । मधेसवादी दल आगतमा कडा प्रतिस्पर्धी आइलागेको महशुस गर्दैछन् । सिकेले चोला फेरेका हुन वा भोटो ? स्थिति स्पष्ट छैन । तर उनको सवाल र राणनीति फेरिएको छ । त्यसकारण शत्रु र मित्रु पनि फेरिएको छ । हिजो नेपाली राज्य व्यवस्था मुख्य शत्रु थियो । आज मधेसवादी दल प्रहारको मुख्य निशानामा छ ।

मधेसको जमिनमा राजनीतिको मेरुदण्ड अहिले पनि ‘जात’ हो । प्रदेश २ यादवबहुल क्षेत्र हो । ८ जिल्लामा हेर्ने हो भने जिल्ला पञ्चायतदेखि जिल्ला बिकास समितिको अस्तित्व रहुञ्जेल यादवबाहेकका अन्य जाति सभापति हुन सकेनन् । संसदीय निर्वाचनको बेला पतनबाट बच्न आवश्यकताको सिद्धान्त अनुसार एकता गर्ने विवशता आइलागेकोमा बाहेक मधेसवादी दलको बनोट अझै जातीय छ । यद्यपि ठूला राजनीतिक दलमा पनि ब्रह्मण÷क्षत्री वचस्र्व कलंक छँदैछ । मधेसमा बसोवास गर्ने ४ प्रतिशत मुस्लिम भोट बैंक र सांगठनिक वरियतामा श्रेष्ठताको कागतालीले लालबाबु राउतलाई मुख्यमन्त्री जुर्यो । । सिके राउत अति अल्पसंख्यक जातीय समूहका हुन् । निर्वाचन प्रकृयामा मधेसमा विद्यमान जातीय अहंकारको विरासत छिचोल्न मुस्किल नै छ । मधेसवादी र सिके राउत ‘सम सम– समन’ हुँदा नेकपाको मधेसमा दिन फिर्ने आशा गरिँदैछ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

देश १ र सुदूरपश्चिम प्रदेशका थोरै स्थानहरुमा र बाँकी पहाडी भूभागका एक दुई स्थानमा मेघगर्जन रचट्टयाङ्गसहित हल्का वर्षाको सम्भावना रहेको…

राजनीतिमा लाभ मिल्नेछ। कामको सम्मान हुनेछ। ठुलाबडाले साथ दिनेछन्।

पर्यटकीय क्षेत्रहरुको प्रचार प्रसारका लागि नेपालमा विदेशी फिल्म निर्माण गर्न दिने नीति निर्माण गर्नुपर्ने रेग्मीले बताउनुभयो ।

राष्ट्रिय परिचयपत्र वितरण कार्यलाई छिट्टै सम्पन्न गरी वायोमेट्रिक प्रणाली औठाछापको माध्यमबाट बेवारिसे शवको पहिचान गरी संख्या शुन्यमा पुर्याउन समितिले निर्देशन…

विपक्षी सांसदहरुले विशेष अधिवेशन आह्वान गर्न माग गर्दै प्रदेश प्रमुख शेरचनलाई निवेदन दिने तयारी गरेका छन् ।

भुसालले भन्नुभयो, 'महन्थ र ओली सबैभन्दा असंगतिला पात्र हुन् । तर, आज आफ्नै पार्टीका नेतालाई लखेटेर महन्थसँग गठबन्धन गरेर सरकार…