Logo बैशाख ६, २०७८ सोमबार


भारतीय लोकसभा निर्वाचनः कुन पार्टी बलियो ?

खेम बम

काठमाडौं । भारतमा लोकसभा चुनावको सरगर्मी छ । विभिन्न पार्टीले आआफ्ना घोषणापत्र सार्वजनिक गरेका छन् । जनमत आफ्नो पोल्टामा पार्न कसरत गरिरहेका छन् । केही पार्टीका घोषणापत्र नागरिकलाई चकित पार्ने छन् । निर्वाचन जिते घर–घरमा रक्सी, मासु फ्रिमा उपलब्ध गराउनेसम्मका । नेपालमा यो विषय नौलो भए पनि भारतमा यसको खासै विरोध देखिन्न ।

भारतमा १७ औँ लोकसभा निर्वाचन ७ चरणमा हुने छ । अप्रिल ११ गतेदेखि शुरु हुने निर्वाचन मे १९ सम्म चल्नेछ । अप्रिल ११ अर्थात् बिहीबारदेखि पहिलो चरणमा मतदान हुँदैछ । २० राज्यका ९१ सिटका लागि मतदान हुनेछ । अप्रिल १८ मा १३ राज्यका ९७ सिटका लागि दोस्रो चरणको मतदान हुनेछ भने अप्रिल २३ मा १४ राज्यका १ सय १५ सिटका लागि मतदान हुँदैछ । चौथो चरणमा अप्रिल २९ का दिन ९ राज्यका ७१ सिटका लागि मतदान हुनेछ । मे ६ मा ७ राज्यमा ५१ सिटका लागि मतदान हुनेछ । मे १२ र मे १९ मा हुने छैठौँ र सातौँ चरणमा क्रमशः ७ र ८ राज्यका ५९–५९ सिटका लागि मतदाताले भोट खसाल्ने छन् । ५ सय ४३ सिटका लागि हुने मतदानका लागि करिब ९० करोड योग्यता पुगेका मतदाता रहेको निर्वाचन आयोगले जनाएको छ ।

सीमामा कडाइः
लोकसभा निर्वाचन मिति नजिकिँदा भारतले सीमा नाकामा कडाइ गरेको छ । नेपाल–भारत आवतजावतमा चेकजाँच कडा गरिएको छ । नेपाल–भारत सिमाना क्षेत्र नजिकका निर्वाचन क्षेत्रहरुमा नेपालका मानिसले महत्वपूर्ण भूमिका निभाउँछन् । नेपालका धेरै मानिस महाराजगञ्ज, सिद्धार्थनगर र गोरखपुरमा बस्छन् । भारतका नागरिक बनिसकेका उनीहरुको नेपालमा समेत व्यवसाय छ । उनीहरुका परिवार नेपालमा पनि बस्छन् । नेपाल–भारत सीमाना वारपार बस्ने मानिसबीच ‘रोटी र बेटी (अन्न र विवाह) सम्बन्ध’ हुन्छ भन्ने भनाइ पुरानो हो । तर पछिल्लो समय दुई देशका नागरिकलाई चुनावले पनि जोड्ने गरेको छ ।

भारतमा हुने लोकसभा चुनाव, विधानसभा निर्वाचनदेखि स्थानीय ‘पञ्चायतको छनौट’मा पनि दोहोरो नागरिकता लिनेले महत्वपूर्ण भूमिका निभाउँछन् । यो समूहले छिमेकी देशमा बसेर भारतमा हुने निर्वाचनलाई प्रभावित गर्छन् । हालको लोकससभा चुनावका लागि आफ्नो पक्षमा भोट लिन केही उम्मेदवारले आफ्ना नातेदारमार्फत नेपालमा रहेका आफ्ना मतदातासँग सम्पर्क शुरु गरिसकेका छन् । चुनावसम्म उम्मेदवार पनि कुनै न कुनै हिसाबमा तिनको सम्पर्कमा पुग्छन् ।

को–को लड्दैनन् चुनावः
आसन्न लोकसभा निर्वाचनमा भारतीय राजनीतिमा ठूला हस्ती मानिएका केही नेताहरु यसपटक उम्मेदवार नबन्ने भएका छन् । उनीहरु स्वेच्छाले नै निर्वाचनमा सहभागी नहुने भएका हुन् । राजनीतिक माहोल बुझेर उनीहरुले यसपटक उम्मेदवारी नदिएको हुनसक्ने अनुमान छ । उम्मेदवारी नदिनेमा राष्ट्रवादी कांग्रेसका प्रमुख शरद पवार, लोक जनशक्ति पार्टीका रामविलास पासवान, वर्तमान विदेशमन्त्री सुषमा स्वराज, उमा भारतीले चुनाव नलड्ने भएका हुन् ।

कस्तो छ भाजपाको स्थितिः
दक्षिण एसियाका आठै मुलुकमा यतिबेला आआफ्नै विशेषताको लोकतान्त्रिक शासन पद्धति छ । हालै बंगलादेश, माल्दिभ्स, भुटान र पाकिस्तानमा निर्वाचनपश्चात् सरकार गठन भएका छन् । नेपालमा बहुमतीय सरकार गठन भएको वर्षदिन पुगेको छ भने श्रीलंका अर्को निर्वाचनको तयारीमा छ । अफगानिस्तानमा पनि निर्वाचित सरकार छ । आगामी चार–पाँच वर्षका लागि दक्षिण एसियामा राजनीतिक स्थिरता छ । दक्षिण एसियाको सबैभन्दा ठूलो देश भारतको निर्वाचनको चर्चा र चासो सबैतिर छ ।

यसले भारतको राजनीति मात्र होइन, दक्षिण एसियाका अन्य देशभित्रको आन्तरिक राजनीतिक शक्ति सन्तुलन र समग्र दक्षिण एसियाको भूराजनीतिमा नै तरंग ल्याएको छ । लोकसभा निर्वाचनमा ९० करोड भारतीय मतदाताले मत खसाल्नेछन् । युरोपको पूरै जनसंख्याभन्दा पनि यो संख्या बढी हो । भारतमा चैत २८ देखि जेठ ५ सम्म सात चरणमा लोकसभा निर्वाचन तय भएको छ भने जेठ ९ गते निर्वाचन परिणाम घोषणा हुनेछ । सात चरणमा सम्पन्न हुने ६ हप्ते कार्यतालिका आइसकेको छ । अघिल्लोपटकको निर्वाचनमा ३९ अर्ब रुपैयाँ खर्च भएको थियो  । भारतमा करिब डेढ करोड नयाँ मतदाता छन् ।

प्रधानमन्त्री मोदीको अवस्थाः
भाजपाको निर्वाचनस्थितिको विषयलाई लिएर विभिन्न मुलुकमा बहस हुन थालेको छ । प्रतिपक्षी भारतीय कंग्रेसले यसपटक भाजपालाई टक्कर दिने देखिएको छ । भाजपाको बहुमत नआए वा भाजपाको सत्तारुढ गठबन्धनले सरकार बनाउन नसक्ने भए आगामी सत्ता समीकरण कस्तो बन्ला ? यो विषयसमेत पेचिलो बन्दै गएको छ ।

चर्चाको केन्द्रमा भारतीय जनता पार्टी र प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी छन् । भाजपा एक्लै वा राष्ट्रिय लोकतान्त्रिक गठबन्धन (एनडिए)ले बहुमत प्राप्त गरे प्रधानमन्त्री नरेन्द्र मोदी दोहोरिने पक्का देखिन्छ । तर, कंग्रेससहित विपक्षीको एकीकृत प्रगतिशील गठबन्धन (युपिए)ले सरकार निर्माण गर्ने अवस्था आए प्रधानमन्त्रीका उम्मेदवार अझै तय भएको छैन । तीनजना नेता प्रधानमन्त्रीका लागि दाबेदार देखिन्छन्, राहुल गान्धी, ममता बनर्जी र मायावती । युपिएमा क्षेत्रीय दल हावी भएको अवस्थामा मायावती प्रधानमन्त्रीका बलियो उम्मेदवार हुने छिन् । सन् २०१६ को सर्जिकल स्ट्राइकले युपीमा भाजपाले विजय हात पा¥यो, भाजपा यतिबेला बालाकोटमा गरिएको एयर स्ट्राइकलाई भोटमा परिणत गर्ने प्रयत्नमा छ ।

भाजपाका चुनौतिः
भाजपाले अघिल्लो निर्वाचनमा दुई सय ८२ सिट प्राप्त गरेको थियो  । भाजपाले पाकिस्तानसँगको एयर स्ट्राइक, राममन्दिर निर्माण, सरकारले पाँच वर्षमा गरेका मध्यमवर्गीय र निम्नवर्गीय जनतालक्षित कामको प्रचारबाजी तीव्र पारेको छ । पाकिस्तानमा गरेको एयर स्ट्राइकले सिर्जना गरेको राजनीतिक माहोलले एक महिनासम्म भाजपालाई लाभप्रद हुने देखिन्छ । निर्वाचन आयोगले चुनावको मिति घोषणा गर्ने बेलासम्म सबै सञ्चारमाध्यम मोदीको चार वर्षमा भएको भनिएका प्रगतिको फेहरिस्तले रंगिएका छन् । अहिले उत्तर प्रदेशमा सबैको ध्यान खिचिएको छ । समाजवादी पार्टी र बहुजन समाज पार्टीको गठबन्धन अनि भाजपाविरोधी मुस्लिम सेन्टिमेन्ट भाजपाका लागि चुनौति बनेको छ  ।

कंग्रेसको स्थिति कस्तो छ ?
भारतको पूर्व, पश्चिम, उत्तर, दक्षिण र उत्तरपश्चिम ५ वटै प्रदेशमा न भाजपाको न त कंग्रेसको स्थिति सुविधाजनक छ । दक्षिणका ४ राज्य तामिलनाडु, आन्ध्र प्रदेश, तेलंगाना, केरला र कर्णाटकमा यी राष्ट्रिय पार्टीको भूमिका दोस्रो स्थानमा छ । दुवैले स्थानीय दललाई सघाएका छन् । पूर्वी क्षेत्रको स्थिति पनि त्यस्तै हो । पश्चिम बंगालमा ममता बनर्जी र उडिसामा नवीन पटनायकको एकछत्र राजनीतिक जगजगी छ । पश्चिमी राज्य महाराष्ट्र र गुजरातमा दुवै राष्ट्रिय दल निर्वाचनमा प्रत्यक्ष लड्दैछन् तर त्यहाँ भाजपाको तुलनामा कंग्रेसको स्थिति यसपटक मजबुत देखिएको छ । उत्तर पूर्वका ८ राज्यसँग कुल २५ सिट छ, जबकी आसाम एक्लैको १४ सिट छ भने बाँकी ७ वटा राज्यमा कसैको १ कसैको २ सिट मात्र छ ।

नेपालसित जोडिएको सिक्किममा विधानसभाको ३२ सिट भएर पनि लोकसभाको लागि मात्र १ सिट पाएको छ । हिमाली राज्य त्यहाँ दशकौँदेखि प्रान्तीय दलले नै सरकार चलाउँदै आएको छ, राष्ट्रिय पार्टी कंग्रेस र भाजपाको अस्तित्व नाममात्रको छ । अहिलेसम्मको सरगर्मी हेर्दा मोदी हुन् वा राहुल गान्धी दुवै सरकार गठन गर्ने सहज पोजिसनमा देखिँदैनन् । विभिन्न कारण देखाइ प्रान्तीय राजनीतिका खेलाडी, जसले भाजपाको सरकारलाई समर्थन दिँदै आएका थिए, तर अहिले पछि हट्दैछन् ।

विगतको भन्दा अबको निर्वाचनको परिदृश्य भिन्न छ । गत निर्वाचनमा कंग्रेसको स्थिति कमजोर थियो । प्रान्तीय पार्टीहरु आपसमा लडेर छिन्नभिन्न भएका थिए । अहिले स्थिति सुध्रिएको छ । तर नतिजा कुर्नैपर्छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

लक्ष्ण हेर्दा काेराेना संक्रमण भएकाे हुन सक्ने भएकाले कोरोना जाँचका लागि स्वाब संकलन गरी परीक्षणका लागि जिल्ला अस्पताल सिरहा पठाउने…

मृतक स्टाफ नर्स दाङको राप्ती स्वास्थ्य विज्ञान प्रतिष्ठानमा कार्यरत हुनुहुन्थ्यो ।

सामाजिक सञ्जाल फेसबुकमा स्ट्याटसमार्फत कलाकार श्रेष्ठले आफूलगायत परिवारका पाँच जनामा कोरोना संक्रमण पुष्टि भएको बताउनु भएको हो ।

चित्त बुझ्दाे जवाफ नआएको खण्डमा वैशाख १० गते बस्ने बैठकले कारबाही गर्ने निर्णयसमेत गरेको बताइएको छ ।

त्रिवि क्रिकेट मैदान कीर्तिपुरमा भइरहेकाे क्रिकेटमा मलेसियाविरुद्ध नेपालले सानदार जित हासिल गरेकाे छ।

ओली नेतृत्वले गरेका कुनैपनि भेला कोरोना मुक्त हुने तर अरुले गरेका भेलाले कोरोना फैलाउने भन्ने कुरालाई मान्न नसकिने पनि बताउनुभयो…