Nic

वर्षमा एकदिन मात्र फुल्ने सुनाखरी जात्राको आकर्षण

१४ औ शताब्दीमा लगाइएको बगैंचा


रामभरोसी यादव
सिरहा । सिरहाकाे बीचोबिच एक उपवन छ । जसको नाम हो सल्हेश फूलवारी । नयाँ वर्ष आरम्भ भएको दिन वैशाख १ गते यहाँ धुमधाम मेला लाग्छ । मेलामा लाखौं लाख मानिस एकत्रित हुन्छन् ।

उपवनका बृक्षहरुमा लत्रिएका सुनाखरी फूल हेर्न मानिसको घुइँचो लाग्छ । पूर्वपश्चिम राजमार्गसँग जोडिएको यो बगैंचा लहान नगरपालिका १२ र २२ मा पर्छ । १४ औं शताब्दीका दलित समुदायका सल्हेश यस क्षेत्रमा राजा भएका थिए । उनकै नामबाट बगैंचाको नामाकरण भएको छ । बगैंचाभित्र राजा सल्हेशको मन्दिर छ ।

किम्वदन्ती अनुसार राजा सल्हेश पहिले राजा पुराद्वित्तिक सिंहका सेनापति थिए । उनी ख्याति कमाएका कुस्तीबाज थिए । सक्षमता र सवलताको बलमा सल्हेश राजा बनेका थिए । मोरङका राजा हिनपैत मालीकी छोरी दानाबतीले राजा सल्हेशसँग बिबाह प्रस्ताव राखिन् तर सल्हेशले अस्वीकार गरे । प्रेम प्रस्तावको उपेक्षाले दानाबती आहत भइन् । दानाबतीले राजा सल्हेसको नाममा एउटा बगैंचा लगाइन् । दानावतीले बगैंचालाई सजिसजाउ झकिझकाउ उपवन बनाइन् । त्यसपछि राजा सल्हेश र दानावतीको विवाह भयो । दानाबतीले प्रेम सफल पार्न लगाएको मनमोहक बगैंचा नै अहिले सल्हेस पूmलबारी नामबाट प्रचलित रहेको किम्बदन्ती छ ।

सल्हेश फूलबारीमा रहेको रुखमा सुनाखरी फूल फुल्छ । प्रत्येक वर्ष वैशाख १ गते मात्र त्यो फूल फुल्ने र भोलिपल्ट अलप हुने किम्बदन्ती छ । सुनाखरी पूmल सल्हेश पूmलबारी मेलाको प्रमुख आकर्षण बन्छ । अन्तत्वगत्वा राजा सल्हेशले दानाबतीसँग वैवाहिक बन्धनमा बाँधिएपछि तराईमा अन्तरजातीय विवाह शुरु भएको किम्बदन्ती छ । मुसहर समुदायको ईष्ट देवता मानिने दिानाराम र भद्री दाजुभाई पनि उतिबेलाका बलशाली पहलवान थिए । राजा सल्हेशले गरिब र कथित तल्लो जातिका दिनाराम र भद्रीसंग मित्रता गाँसेका थिए । केही इतिहासकारले राजा पुराद्वित्तिक सिंहले आफ्नी रानीको मन बहलाउन बगैंचा लगाएको दावी गरेका छन् ।

तिनताका पकरियागढमा राजा थिए कुल्हेस्वर सिंह । उनकी छोरी चन्द्राबतीसँग राजा सल्हेशको मायाप्रिति बस्यो । तर उच्च जातिका राजा कुल्हेस्वरले सल्हेशलाई छोरी दिन मानेनन् । राजा सल्हेश परिचय लुकाएर राजा कुल्हेस्वरको दरवारमा नोकर बसे । चोहरमल नाम गरेका चोरको सहयोग लिएर राजदरबारबाट गंगा नदीको तटसम्म सुरुङ खनेर सल्ेहशले चन्द्रावतीलाई भगाएको किम्बदन्ती छ । चोहरमलले खनेको सुरुङको भग्नावशेष पकरियागढमा अझै छ । पकरियागढमा पनि वैशाख २ गते मेला लाग्छ । नयाँ वर्षको उपलक्ष्यमा सिरहाको मानिकदहमा जात्रा लाग्छ । जनश्रुति अनुसार राजा सल्हेशले मानिकदहमा दैनिक स्नान गर्थे । मानिकदहमा दहमा स्नान गर्दा चर्मरोग निको हुने जनविश्वास छ ।

वैशाख २ गते सिरहाको पताइर पोखरीमा पनि धुमधाम जात्रा लाग्छ । यो पोखरीको डीलमा राजा सल्हेशले कुस्ती खेल्ने अखाडा रहेको किम्बदन्ती छ । पताईर पोखरीमा निस्न्तान महिलाले वैशाख २ गते नुहाए सन्तानप्राप्ती हुने जनविश्वास छ । जात्राको दिन सैयौं निसन्तान महिला पताइर पोखरीमा नुहाउन आउँछन् ।

सदरमुकामस्थित सिरहा नगरपालिकामा पनि राजा सल्हेशको मन्दिर छ । राजा सल्हेशको राजदरबार सिरहा नगरपालिकास्थित महिसोथामा रहेको किमबदन्ती छ । महिसोथमा राजा सल्हेशको कूलदेवताको मन्दिर पनि छ । महिसोथमा नेपाल र भारतका श्रद्धालुहरु पूजा गर्न आउँछन् । सिरहा सदरमुकाममा वैशाख २ गते जात्रा लाग्छ । राजा सल्हेशको वीरगाथा झल्किने गीति नाटक प्रदर्शन गरिन्छ । रातभरी जाग्राम बस्ने परम्परा पनि छ ।


राजा सल्हेश मन्दिर

राजा सल्हेश मानिकदहमा स्नान गर्थे, सल्हेश फूलबारीबाट फूल टिप्थे, पताईर पोखरीमा पूजा गरी कुस्ती खेल्थे र महिसोथा दरबार पुग्थे । यी सबै स्थानमा वैशाख १ र २ गते भव्य मेला लाग्छ । राजा सल्हेशको गाथासँग जोडिएका स्थानमा उनको मन्दिर छ । ती मन्दिरमा पासवान पूजारी रहने परम्परा अझै कायम छ । वैशाख १ र २ गते पूजामा सहभागी सबैले दलित पुजारीको हातबाट प्रसाद थापेर खान्छन् । नयाँ वर्षे विशाल र भव्य जात्रामा छुवाछुत हट्छ ।

Janata Tv

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

अख्तियार दुरुपयोग अनुसन्धान आयोगले नेपालबाट साउदी अरबमा हज गर्न जाने हज यात्रीहरूको हवाई भाडामा अनियमिता भएको जनाउँदै १० जनाविरुद्ध मुद्दा…

काठमाडौं । ‘लोकसेवा आयोगले स्थानीय तहको कर्मचारी नियुक्तिको लागि खुलाइएको विज्ञापन संविधानसम्मत भएको जनाएको छ । आयोगका प्रवक्ता किरणराज शर्माले…

काठमाडौं । राष्ट्रिय पुनर्निर्माण प्राधिकरणले गोर्खाको बारपाकमा ‘भूकम्प स्मारक पार्क’ बनाउने काम आगामी आर्थिक वर्षबाट शुरु गर्ने स्पष्ट पारेको छ…

नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा)का अध्यक्ष पुष्पकमल दाहालले चितवनमा निर्माणधिन गौतमबुद्ध अन्तर्राष्ट्रिय क्रिकेट रंगशालालाई सरकारले आवश्यक सहयोग गर्ने बताउनुभएको छ ।

पक्राउ गर्न खोज्दा थापाले प्रतिकार गरेपछि गोली चलाउनु परेको प्रहरीको भनाई छ ।

प्रतिनिधिसभाका सांसदहरु सुवाषचन्द्र नेम्वाङ, लक्ष्मणलाल कर्ण लगायतले काठमाडौंमा विशेष अदालत र प्रदेशमा इजलास राख्ने गरी राष्ट्रियसभाबाट पारित गरिएको विधेयकप्रति असहमति…