चिनियाँ राष्ट्रपति सी चिनफिङ भ्रमणको समीक्षा

रेल आउँदै गर्ला, सुरुङ मार्ग पनि बन्दै गर्ला तर यसको मनोवैज्ञानिक उपलब्धी धेरै छ– हामीलाई हेप्नु वा नाकाबन्दी लगाउनुअघि सम्बन्धित पक्षले अब दशपटक सोच्नु पर्नेमा शंका छैन । जम्मा चार वर्ष पहिले इतिहासकै सबैभन्दा बढी दर्दनाक नाकाबन्दी भोगेको नेपालका लागि उत्तरी सीमानाका व्यापारिक–व्यावसायिक नाका उपलब्ध हुनु आफैँमा महत्वपूर्ण छ

आफ्नो सरल व्यवहारले आम नेपालीको मन जितेर मित्रराष्ट्र चीनका महामहिम राष्ट्रपति सी चिनफिङ नेपालको दुई दिने औपचारिक भ्रमण सकेर आइतबार फर्किनु भएको छ । महाशक्ति राष्ट्रका शक्तिशाली राष्ट्रपति २३ वर्षपछि मित्रताको निरन्तरताका लागि आउनु आफैँमा ठूलो उपलब्धि थियो नै । शक्तिशाली मित्रसँग गहिरो मित्रता हुनु नै शक्ति प्राप्त गर्नु हो । हामी सबैले आफ्नो व्यक्तिगत जीवनमा पनि प्रभावशाली मित्र हुनेलाई कसैले हेप्न सक्दैन भन्ने दृष्टान्त देखेकै–भोगेकै छौँ । राष्ट्रका सन्दर्भमा यो प्रसंग झनै बढी सान्दर्भिक रहन्छ । केही भौतिक विकास निर्माणका सम्झौता भएका छन् । उदाहरणका लागि काठमाडौं–केरुङ रेल मार्ग निर्माणका लागि सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने समझदारी भएको छ । यसैको समानान्तर सुरुङ मार्ग बनाउनेबारेमा महामहिम राष्ट्रपतिले आफ्नो सम्बोधनमै उल्लेख गर्नु भएको छ । यो लागू हुनासाथ नेपाल वास्तवमै भूपरिवेष्ठितबाट अहिले चलनचल्तीमा ल्याइएको शब्द– भूजडित हुनेछ । रेल आउँदै गर्ला, सुरुङ मार्ग पनि बन्दै गर्ला तर यसको मनोवैज्ञानिक उपलब्धी धेरै छ– हामीलाई हेप्नु वा नाकाबन्दी लगाउनुअघि सम्बन्धित पक्षले अब दशपटक सोच्नु पर्नेमा शंका छैन ।

जम्मा चार वर्ष पहिले इतिहासकै सबैभन्दा बढी दर्दनाक नाकाबन्दी भोगेको नेपालका लागि उत्तरी सीमानाका व्यापारिक–व्यावसायिक नाका उपलब्ध हुनु आफैँमा महत्वपूर्ण छ नै । हुम्लाको यारी, मुस्ताङको कोरला, संखुवासभाको किमाथांका, ताप्लेजुङमा पर्ने ओलाङचुङ्गोला नाकासम्म चीनले आफ्नो तर्फबाट लिंक सडक निर्माण गर्ने सहमति भए । नेपाल र चीन जोड्ने नेपाली इतिहासमा पहिलो स्थान पाएको बहुचर्चित अर्थराजनीतिक महत्वको काठमाडौं–कोदारी राजमार्गको स्तरोन्नति गर्ने पूर्वसहमतिले पनि निरन्तरता पाएको छ । यसैगरी काठमाडाैं-बुटवललगायतका विभिन्न नगरपालिकाको चीनका विभिन्न नगरपालिकासँग भगिनी सम्बन्धका कागजपत्र पनि हस्ताक्षर भएका छन् । ती उहिले भएका समझदारी हुन्, समझदारीको तालिका लामो बनाउन यिनले पनि सहयोग गरे ।

उपर्युक्त सबै सहमति दूरगामी महत्वका छन् । यी सहमति लागू हुँदा नेपाल मात्रै लाभान्वित हुने छैन, नेपाललेभन्दा बढी लाभ चीनले नै पाउने छ । नेपाली पक्षले धेरै आशा गरेको केरुङ काठमाडौं रेल मार्ग को सम्भाव्यता अध्ययन गर्ने र विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार गर्नेबारे त महामहिम राष्ट्रपति आफैँले उद्घोष गर्नु भयो, जुन तयार हुनु नै रेलमार्ग निर्माण हुने दिशामा ठोस पहल हुनु हो । हाम्रो पक्षले अलि तयारी र जोड गर्नसकेको भए ‘विस्तृत परियोजना प्रतिवेदन तयार गर्नुका साथै सोही बमोजिम रेलमार्ग निर्माणमा सघाउन चीन सरकार तयार रहने छ ’ भन्ने सम्झौता पनि हुन सक्दो हो ।

भविष्यमा पनि हाम्रो एक चीन नीति जारी रहने छ । नेपालको बाटो भएर चीनमाथि कसैले दागा धर्न पाउने छैन । यो हाम्रो निरन्तर प्रतिवद्धता हो 

मित्रसँग व्यवहार गर्दा मित्रको मनोविज्ञान पनि जान्न जरुरी हुन्छ । कूटनीतिक क्षेत्रमा मेरो अध्ययन कमजोर नै हुनसक्छ, तर पनि यति चाहीँ जानकारी छ कि कर नगरी चिनियाँ मित्रहरु केही पनि दिन–मान्न तयार हुँदैनन् ।  २०७२ सालको नाकाबन्दीका समयमा उत्तरी नाका खोल्न र नाकाबन्दीबाट राहतको गुहार माग्न चीनका लागि नेपालका तत्कालीन राजदूत महेश मास्केको सक्रिय पहलमा नेपाली प्रतिनिधि मण्डल बेइजिङ गएको थियो । शुरुमा चिनियाँ पक्षले ‘तपार्ईंहरुले भारतसँग नै सम्बन्ध सुधार्नुस्’ भनेर अल्मल्याउन खोजेको कुरा त्यो वार्तामा सहभागीहरु बताउँछन् । नेपाली पक्षले धेरै नै जोड गरेपछि बल्ल पारवहन सुविधा र केही लाख लिटर पेट्रोल लगायतका कुरा आए । त्यसबाट बल्ल भारतीय पक्षलाई ‘अब हामीले मात्रै नेपालमा नाकाबन्दी लगाएर केही हुन्न, नेपालको पक्षमा चीन दरो गरी अडिने भएपछि हामीले पनि नाकाबन्दी खोल्न नै उपयुक्त हुन्छ ’ भन्ने जबरजस्त मनोवैज्ञानिक प्रभाव दिल्लीका नीति निर्मातामा पर्यो । अनि विस्तारै नाकाबन्दी खोल्न भारतीय पक्ष नदेखिने गरी घचक्कै घुँडा टेक्न पुग्यो ।

चीनसँग सहयोग माग्नु कुनै भिखारी पन हैन भन्ने बुझ्न जरुरी छ । हामी आकारमा सानो देश हौँ तर इतिहासमा हामीले मित्रराष्ट्र चीनलाई कहिल्यै बिर्सन नसक्ने गुण पनि लगाएका छौँ  । भविष्यमा पनि हाम्रो एक चीन नीति जारी रहने छ । नेपालको बाटो भएर चीनमाथि कसैले दागा धर्न पाउने छैन । यो हाम्रो निरन्तरताको प्रतिवद्धता हो ।

विसं २०३१ (सन् १९७४)को खम्पा विद्रोह कुशलतापूर्वक नियन्त्रण गरेर होस् वा त्यसपछि भएका यावत तिब्बत विरोधी गतिविधि हुन नदिएर होस्, चीनलाई बिर्सनै नसक्ने गुण नेपालले लगाएको छ । यसैगरी चीनलाई संयुक्त राष्ट्रसंघको सदस्यता दिलाउन पनि नेपालले महत्वपूर्ण भूमिका पूरा गरेको छ । आकारमा सानो भए पनि हामीले केटाकेटीमा सुनेको ‘जालमा परेको सिंह’लाई ‘जाल काटेर उद्धार गर्ने मुसा’को कथाजस्तै हामीले चीनलाई सहयोग गरेका छौँ । चीनको राष्ट्रिय धर्म र संस्कृतिसँग जोडिएका बुद्ध दिएका छौँ हामीले । धर्मगुरुको घरमा केही सहयोग गर्नु कुनै ठूलो कुरा पनि हैन । (केही छुद्र आलोचकहरुले उपमा दिएको कुरालाई ‘लौ हाम्रो देशलाई मुसो भन्ने ?’ भन्न पनि सक्नुहुन्छ । निहुँ खोज्नेहरुलाई भन्न छुट छ । मैले नेपाललाई मुसा भनेको हैन, सानो आकारको उदाहरण दिएको हुँ ।)

चीनसँग नेपालको सम्बन्ध आमरुपमा समस्यारहित छ, यद्यपि चीनका महामहिम राष्ट्रपतिले ‘केही समस्या पनि छन्’ पनि भन्नु भएको छ । सानातिना समस्या मिलेर समाधान गर्ने सन्देश पनि उहाँले दिनु भएको छ । नेपाल र चीनबीच सीमा विवाद छैन र उत्तरी नाकामा रहने चिनियाँ सीमारक्षकले सीमा स्तम्भ सार्ने वा गायब पार्ने तुच्छता पनि गर्दैनन् । न त चिनियाँ पक्षले नेपाली राजनीतिमा सुक्ष्म व्यवस्थापन गरेर हैरान नै पार्दछ । चीन नेपालको साँच्चिकै मित्र हो । तर ज्यादै लजालु मित्र ! उदाहरणका लागि– घरमा आएको मित्रले ‘भोक लाग्यो मित्र केही खान देऊ न’ नभनी भात नपस्किने खालको मित्र ! यसखाले दृष्टान्तबारे अलिकति त माथि नै लेखिसकेको छु । विगतमा जति पनि नेता र प्रधानमन्त्री चीन जानु भयो– ती सबैलाई चिनियाँ पक्षको एउटै सुझाव हुन्थ्यो : ‘हामीले तपाईंहरुलाई सहयोग त गर्ने छाैं तर हाम्रो सहयोग भारतको भन्दा कम हुनेछ । भारतको भन्दा बढी सहयोग गर्यौँ भने तपाईंहरुसँग भारत रिसाउन सक्छ !’

अघिल्लो लेखमा लेखिसकेको छु :  चीन अभिन्न मित्र हो तर ज्यादै व्यावसायिक ! कस्तो व्यावसायिक भने हाम्रो नेपाली उखान छ नि– मीतले हलो सित्तैमा दिए, मैले पनि एक हल गोरु सित्तैमा दिएँ ।’ मित्रराष्ट्र चीनका महामहिम राष्ट्रपति सी चिनफिङ हाम्रा राष्ट्रपतिको निमन्त्रणामा आउनु भयो– एउटा सत्य यो हो । सत्यको अर्को पाटो के हो भने नेपाल जुन भूराजनीतिक अवस्थामा छ– नेपालसँग चीनले हातेमालो नगरी सुखै छैन ।

चिनियाँ महामहिम राष्ट्रपति फर्किनु भएको छ । उहाँको यात्रा रमाइलो भएको सम्झना रहोस् । उहाँलाई फर्किफर्की नेपाल आउन मन लागोस् । यसपाली उहाँलाई लुम्बिनी लैजान सकिएन । अर्को पटक आउनु भयो भने उहाँलाई ल्याउने जहाज ओराल्न सक्नेगरी भैरहवा विमानस्थल तयार हुने नै छ

फेरि दोहोर्याएर भन्न चाहन्छु– नेपालको बाटो भएर चीन र भारतका रेलवे लाइनहरु जोडिनु यी दुवै भीमकाय देशका लागि बढी फाइदाजनक हुनेछ । यी दुई देशबीच ढुवानीको खर्च गुणात्मकरुपमा घट्ने छ । हो– नेपालले पनि त्यसबाट केही फाइदा अवश्य पाउने छ । केही ‘छोटो बुद्धि’का अर्थशास्त्रीहरु छन्, जसले भनिरहेका छन्– ‘हामीसँग उत्पादन नै छैन । के बेच्नका लागि रेल चाहियो ?’ यी ‘मन्दबुद्धि’हरुले के बुझ्न जरुरी छ भने उत्पादनको चाङ लगाएपछि मात्रै हाटबजार पुग्ने बाटो खन्ने काम गरिँदैन । दुई महिनापछि धान पराल स्याहार्नु छ भने दशैँका बेलामा बाटो खन्ने र सफा गरिन्छ । भौतिक उत्पादन र त्यसका लागि यातायातको साधन तयार गर्ने काममा निःसन्देह पहिले यातायातको साधन तयार गर्ने काम नै प्रमुख हो । नत्र त कुखुरा पहिले कि अण्डा पहिले भन्ने अवस्थामा पुगिन्छ । जीव विकासको सिद्धान्तअनुसार कुखुरा नै पहिले जन्मिएको हो ।

हामीले आफ्नो क्षमता चिन्न नसक्दा अन्य मित्र राष्ट्रबाट पनि आवश्यक ‘हलो वा गोरू’ लिन सकेका छैनौं । हामीले आफ्नो क्षमता चिन्ने हो भने मित्र राष्ट्र भारतले सुक्ष्म व्यवस्थापन गर्ने आँट नै गर्न सक्ने छैन । तर हामी सदैव हीनताबोधले ग्रसित हुने गरेका छौँ । यसपाली हामीले लिपुलेकको कुरा उठाउनु पर्ने थियो । हाम्रो पक्षलाई ३३ प्रतिशत जति भ्रम र नदेखाउने गरी ६७ प्रतिशत डर पनि रह्यो होला– दिव्य दुई जुगपछि आएको साथीसँग के गुनासो गर्नु र ? साथीसँग त हो नि गुनासो गर्ने ! गैरसाथीसँग त अरुथोक नै गरिन्छ, गुनासो हैन । हामी नेपालीहरु जहिले पनि अरुको मन दुख्छ कि भनेर ज्यादै डराउँछौँ । त्यसो गर्दा आफ्नो हृदय छियाछिया भएको पत्तै पाउँदा भरताल गर्नै नसक्ने भइसक्छौँ ।

चिनियाँ महामहिम राष्ट्रपति फर्किनु भएको छ । उहाँको यात्रा रमाइलो भएको सम्झना रहोस् । उहाँलाई फर्किफर्की नेपाल आउन मन लागोस् । यसपाली उहाँलाई लुम्बिनी लैजान सकिएन । अर्को पटक आउनु भयो भने उहाँलाई ल्याउने जहाज ओराल्न सक्नेगरी भैरहवा विमानस्थल तयार हुने नै छ ।

फेरि पनि नेपाल सरकारका सम्माननीय प्रधानमन्त्री केपी शर्मा ओली र उहाँको समग्र टीमलाई हार्दिक बधाई छ– कुशलताका साथ महाशक्ति राष्ट्र चीनका महामहिम राष्ट्रपतिज्यूको भ्रमण सफल बनाउन सक्नु भएकोमा ! परराष्ट्र मन्त्री प्रदीप ज्ञवालीज्यूको कूटनीतिक ‘करियर’का सन्दर्भमा यो भ्रमण महत्वपूर्ण ‘माइलस्टोन’ नै हुने छ– बधाई छ । चीनका लागि नेपालका राजदूत लिलामणि पौडेलज्यू पनि यस सफल भ्रमणका एकजना महत्वपूर्ण सूत्राधार हुनुहुन्छ । उहाँलाई पनि बधाई ।  समीक्षाको अन्तिम वाक्य– अर्को पटक तयारी अलि राम्रो होस् र समाधानका लागि समग्र समस्या राख्न सकियोस् ।

Janata Tv

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

सेवाग्राहीको मोही नामसारी गराउनका लागि ६ हजार रुपैयाँ घुस लिएको अख्तियारले जनाएको छ ।

६/६ महिना थप गरेर ६० वर्ष पुर्याउने निर्णय गर्नुपरेको उपसचिव दाहलको भनाइ छ ।

ज्यान गुमाउनेमा त्रिवेणी गाउँपालिका –४ की ६० वर्षीया कृष्णादेवी परियार र ५९ वर्षीया यगी थापा रहेका छन् ।

फेवातालमा जलबिहार सकिएपछि राष्ट्रपति हमिदको सम्मानमा गण्डकी प्रदेश सरकारले फिस्टेल होटलमा दिवाभोजको आयोजना गरेको थियो ।

चन्द्रा धामीको समयमै अस्पताल पुर्याउन सकिएको भए ज्यान बच्ने स्वास्थ्यकर्मीको भनाइ थियो ।

संशोधन प्रस्तावमा ‘२५ हजारदेखि १० लाखसम्म जरिवाना भराउन सक्ने’ भन्ने शब्दको सट्टा ‘मध्यस्थता गरी मेलमिलाप गराइदिने’ लेख्नुपर्ने उल्लेख छ ।