नाम

तिमी जुन बाटो हिँडिरहेका छौ–
त्यो बाटो बनाउने परिश्रमी हातहरू कस्का थिए ?
तिमी साँझ बिहान जुन अन्नले पेट भर्छौ–
त्यसलाई फलाउन कसले घाम र झरी सहेको थियो ?
तिमीले जुन लुगाले आफ्नो इज्जत जोगाएका छौ–
त्यो लुगा कसले बुनेको थियो ?
के तिमीले यसबारे सोच्ने कष्ट गरेका छौ ?
यौटा श्रमिकले कहिले पनि–
आफ्नो नाम राख्नका लागि श्रम गर्दैनन्
पहरो फुटाल्ने श्रमिकले गैंची चलाउँदा
‘नाम’ कसरी राख्ने बारे सोच्दै सोच्दैनन् ।
के कुनै किसानले उब्जाएको प्रत्येक दानामा
आफ्नो नाम लेखिएन भनेर गुनासो गरेका छन् ?
चाहेको छ कुनै किसानले धानको यौटा
दानामा भए पनि आफ्नो नाम लेखियोस् भनेर ?
यौटा किसान,
यौटा मजदूर,
नामको लागि मरिहत्ते गर्नुको त के कुरा,
त्यसको उसलाई हेक्का पनि हुँदैन,
नामको लालसाले उसलाई छुँदैछुँदैन ।

‘नाम’ राख्न चाहनु
खेलाडीको काम हो ,
जो
किसानले उब्जाएको अन्न टन्न खाएर,
कुनै श्रमिकले बुनेका
चिल्ला कपडा लगाएर,
जुत्ता कसेर,
कुनै अज्ञात श्रम–शहीदले खनेर
‘कालोपत्रे’ गरेर
चिल्लो बनाएको बाटोमा
म्याराथुन दौडिन्छ, ‘प्रथम’ भएर नाम राख्नका लागि ।
खेल मैदान बनाउने श्रमिकलाई नाम चाहिँदैन,
‘नाम’ त मुक्केबाजलाई चाहिन्छ,
जो
कुनै श्रम पितामहले बनाएको अखडामा
रगताम्य आफ्नो साथीलाई लडाएर
‘विजेता’को नाम राख्छ ।
देशको लागि सजग भएर
बन्दुक समातेको योद्धाले,
सीमा क्षेत्रमा पहरा दिने सिपाहीले
भनेको छ कहिल्यै तिमीसँग,
‘मेरो बगेको रगतले भए पनि
सिमानाको मौलोमा मेरो नाम लेखिदेउ ?

अधिकार चाहनु छुट्टै कुरा हो–
किसान नाम चाहँदैन ।
कर्तव्यको लागि मरिमेट्नु छुट्टै कुरा हो,
सिपाही ‘नाम’ चाहँदैन ।
शोषणको विरोध गर्नु छुट्टै कुरा हो
नामको लागि कुनै मजदूरले आन्दोलन गर्दैन ।

– डा.विजयकुमार पौडेल

(स्पष्टीकरण– यो कविता बुधवार साप्ताहिकमा २०४९ साल फागुन १३ गते प्रकाशित गरिएको थियो । यसमा व्यक्त ‘खेलाडी’ शब्दलाई उपमाको रुपमा बुझ्नुहुन अनुरोध छ ।)

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

मेष–अनावश्यक लाञ्छना लाग्नेछ । नयाँ काम बिग्रिन सक्नेछ । वृष– छोटो यात्राको सुख मिल्नेछ । वैवाहिक प्रेममा सुख मिल्नेछ ।…

काठमाडौं । महाराजगञ्जस्थित त्रिभुवन विश्वविद्यालय शिक्षण अस्पतालबाट कोरोनालाई पराजित गरेर ६ वर्षीया बालिका घर फर्केकी छन् । श्वासनलीमा मासु पलाएका…

सीमा जोडिएको चीनमा कोरोना महामारीले ताण्डव मच्चाएको बेलामा नै  यसबारे किन सतर्क हुन सकिएन ?

सरकारको काममा जनमासको विश्वास छाओस् । सरकारको जितमा नै जनताको खुशी र जित छ ।

काठमाडौं । स्वास्थ्य तथा जनसंख्या मन्त्रालयले ‘स्वास्थ्य संकटकाल’ घोषणाको लागि मन्त्रिपरिषद्मा प्रस्ताव लग्ने भएको छ । मन्त्रालयको बुधबारको बैठकले ‘हेल्थ…

काठमाडौं । संघीयता खारेज गर्न माग गर्दै संसदमा प्रस्ताव दर्ता भएको छ । संघीयताको पहिल्यैदेखि विरोध गर्दै आएको राष्ट्रिय जनमोर्चाले…