किन पर्दैन राज्यको नजरमा हरिहरपुरगढी ? (फाेटाेफिचर)

बलवीर भुजेल
सिन्धुली । आधुनिक नेपालको निर्माण गर्न हाम्रा पुर्खाहरुले युद्ध लड्नको लागी स्थापना  गरिएका गढी तथा किल्लाहरुमा राज्यको नजर कमै पुगेको देखिन्छ । पछिल्लो समय त्यस्ता कयौं किल्ला तथा गढीहरु कतै भत्किएका देखिन्छन् त कतै अस्तित्व नै नामेट हुने अवस्थामा छन् ।

देशका विभिन्न भूभागमा पूर्खाहरुले जोडेका त्यस्ता अनुपम ऐतिहासिक धरोहरहरु पछिल्लो पूस्ताले सम्हाल्न सकिरहेको देखिँदैन । सिन्धुली जिल्लामा रहेका ऐतिहासिक गढी तथा किल्लाहरुको अवस्था पनि करिब करिब त्यस्तै छ । त्यसको एउटा उदारहण हो, यहाँको ऐतहासिक हरिहरपुरगढी ।

सदमुकाम र राजमार्गको नजिकै रहेका कारण सिन्धुलीगढीमा २५२ औँ  बिजय उत्सव निकै तामझामका साथ मनाइएपनि हरिहरपुरगढीको संरक्षणमा सरोकारवालाहरु चुप छन् । जिल्लाको सुदुरपश्चिमका नामले चिनिने र मकवानपुर र काभ्रे जिल्लाको सिमानामा रहेको ऐतिहासिक हरिहरपुरगढी विकास र प्रसार–प्रचारको अभावका कारण छायामा परेको छ ।

पुरातात्विक एवं ऐतिहासिक महत्व र पर्यटनको अथाह सम्भावना बोकेको हरिहरपुरगढी ६ सय ९५ वर्ष पुरानो भएपनि समयमै सम्भार नहुँदा र प्रचार प्रसारको अभावमा छायामा पर्दै गएको स्थानीयको गुनासो छ ।

‘हरिहरपुरगढी संरक्षण र प्रर्वद्दन गर्न आफु गाविस अध्यक्ष हुँदा झार उखेलेर सरसफाइमा लागेको र अहिले पनि स्थानीय र प्रदेश सरकार लगायतले चासो दिनुपर्ने र राज्यले चासोका साथ संरक्षण गर्नुपर्ने’ स्थानीय रामबहादुर भोलन बताउँछन् । राष्ट्रिय तथा अन्तर्राष्ट्रिय स्तरमा गढीको ऐतिहासिक महत्व भएपनि संरक्षण अभावले भत्किएर भग्नावशेष मात्र बाँकी रहेको प्रमुख जिल्ला अधिकारी जनार्दन गौतमको भनाइ छ ।

हरिहरपुरगढी १० औ शताब्दीदेखि नै सिम्नाैनगढ राज्य (हालको बारा जिल्ला केन्द्र) कला, संस्कृति तथा अन्य भौतिक सम्पन्नताले निक्कै महत्वपूर्ण रहेको पाइन्छ । विक्रम संवत १३८१ मा सिम्रौनगढका राजा हरिसिंहदेव रहेको दिल्लीका मुसलमान गयासुद्दीन तुगलकले सिम्रौनगढ राज्यमा भीषण आक्रमण गरेर राज्य ध्वस्त बनाइदिए पछि राजा हरिसिंह देव आफ्नी रानी देवल देवी, राजकुमार र विद्धान मन्त्री चण्डेश्वर सहित उत्तरको पहाडी जंगलमा भागेर आफ्नो ज्यान जोगाउने क्रममा हरिहरपुरगढी आईपुगेका थिए । त्यहि समयमा अहिलेको हरिहरपुरगढीमा सानो किल्लाको निर्माण गरी बस्न थालेकाले उनै हरिसिंह देवको नामबाट हरिहरपुरगढी नाम रहन गएको इतिहासमा उल्लेख छ ।

इतिहास अनुसार हरिहरपुरगढी पनि विक्रम संवत १३८१ ताका निर्माण गरिएको अनुमान गरिन्छ । नेपाल एकीकरणको महाअभियानमा राजा पृथ्वीनारायण शाहले सिन्धुलीगढी सँगसँगै हरिहरपुरगढीमा तीन सय गोर्खा फौंजलाई तैनाथ गरेको किवंदन्ती छ । गढीको सुरक्षाका लागी तत्कालीन माओवादीले सञ्चालन गरेको दशवर्षे सशस्त्र द्वन्द्व तत्कालीन नेपाली सेनाको टुकडी तैनाथ गरेर राखिएको थियो । तत्कालीन सिम्रौनगढका राजा हरिसिंहदेवकै पालामा निर्माण भएको दरवार, किल्ला र त्यहाँ रहेको ऐतिहासिक सामग्रीहरु समेत सबै लोप भएकाले त्यसको पुनः संरचना गरी ऐतिहासिक र पुरातात्विक स्थलको रुपमा विकास गर्नुपर्ने आवश्यकता छ ।

स्थानीय निकाय र राज्य स्वयंले हरिहरपुरगढीको विकासका लागि गुरुयोजना बनाएको सुन्नमा त आएको छ, तर यसको विकासमा अझैसम्म काम हुन नसकेकाे स्थानिय ज्ञानबहादुर राईको गुनासो छ ।

हरिहरपुरगढीको संरक्षण गर्दै यातायातको विकास र यसको ऐतिहासिकता प्रचार गरी पर्यटकीय क्षेत्रको रुपमा विकास गर्नसके जिल्लामा आन्तरिक तथा बाह्य पर्यटन प्रवर्द्धनमा सहयोग पुग्ने देखिन्छ । हाल हरिहरपुरगढीका सबै संरचनाहरु भत्किएकाले त्यहाँ रहेका सामाग्री समेत मासिएका छन् ।

यतिबेला पुनर्निर्माण लागि गाउँपालिकाले डिपीआर तयार गरेको छ र नेपाली सेनाले स्थानीय सरकारसँग मिलेर दरबारको संरक्षण र पुनः निर्माण गर्दा राम्रो हुने सेनाको बर्दबहादुर गणका गणपति राजिव थापाले बताउनुभयो । थापाले सेनाले दरबारमा बसेर अधिकांश युद्ध समाग्रीको प्रयोग गरेकाले त्यसको संरक्षण गर्ने ज्ञान अन्य साधारण मानिसमा भन्दा सेनामा नै बढी हुने उल्लेख गर्नुभयो ।

ऐतिहासिक स्थलको संरक्षण गर्दा त्यसको पहिचान मेटिने खालको वस्तुको प्रयोग नगर्न र ऐतिहासिक हरिहरपुरगढीबाट सिन्धुलीगढी जोड्ने एकिकरण पदमार्गको रुपमा पनि विकास गर्नुपर्ने गणपति थापाको राय छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

जिल्लामा कोरोनाबाट १ सय ३९ जना निको भई घर फर्किएको गजेन्द्रनारायण सिंह अस्पतालका मेसु डा रञ्जित झाले बताउनुभयो ।

पार्टीको बहुमतले राजीनामा मागिसकेको अवस्था भनेको प्रधानमन्त्रीका लागि ज्यादै  खतरनाक अवस्था हो । यसको सहज अवतरण भनेको कि त राजीनामा…

मेष – सामाजिक काममा प्रशंसा मिल्नेछ । राजनीतिक लाभ हुनेछ ।  ठूलाबडाको साथले काम शुरू हुनेछ । रोजगारीमा अवसर पाइनेछ…

गुल्मी । मुसिकोट नगरपालिकामा मदिरा सेवन गरिरहेका बेला घरमा पहिराृम परेर १ जना बेपत्ता भएका छन् । नगरपालिकाकाको वडा नम्बर…

काठमाडौं । दुई समूहबीचको टकरावका कारण चरम विवाद र अविश्वास झेलिरहेको सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) का केही नेताहरु शीर्ष…

काठमाडौं । कोरोना भाइरस संक्रमण तीब्र रुपमा बढे मुलुकको सबै ठाउँ जुनसुकै बेला सिल गरिने भएको छ । सरकारले सिल…