Logo मंसिर ९, २०७७ मंगलबार


एक जोडी मान्छे, एउटा कुकुर र एकसय तीस गाई

पेरिसबाट करिब ५ सय किलोमिटर पूर्वको गाउँ । मेरी साथी अन्नि क्लेर मलाई उनको आफन्तको गाई फार्म देखाउन लाँदैछिन् । करिब २० फिटे पिच सडकको छेवैमा कार रोकिन् । नजिकै कुनै फ्याक्ट्रीको झल्को दिने ठूलो भुईतले भवन छ, जस्ताको छाना भएको। फ्याक्ट्री होइन, गाईगोठ रहेछ ।  गोठसँगै दुइओटा कार अनि एउटा साइकल छ । कारहरु किसान श्रीमान श्रीमतीका रहेछन् । साइकल चाहिँ गाईलाई चरणबाट फर्काउन जाँदा प्रयोग गर्ने रहेछन् । गोठमा काम गर्दा लगाउने विशेष किसिमको लुगा लगाएका करिब २५–२६ वर्षका एक जोडी हाँस्दै हाम्रो अगाडि आए । लाग्यो, गोठमा काम गर्ने मानिस होला त्यहाँको संस्कार अनुसार अंकमाल गर्दै हामीलाई स्वागत गरे। मेरी साथीले परिचय गराइन् । ति जोडी त गाई फार्मका मालिक पो रहेछन् ।

अलिपर छ–सात वर्षका दुई बालबालिका खेलिरहेका छन्, किसानका छोराछोरीहरु । ति पुरुष किसान ‘गाई ल्याउँछु है’ भन्दै साइकल चढेर पूर्वतिर लागे । हामी गोठको निरीक्षणमा लाग्यौं । अन्दाज लगाएँ, टहरोसहित करिब २० रोपनी (एक हेक्टर) होला क्षेत्रफल । करिब दश मिनेटपछि अघिका किसान साइकलमै फर्किए । मैले मित्र अन्निलाई सोधेँ, ‘गाई खोइ त ?’ अन्निले किसानलाइ सोधिन् । किसानहरु अंग्रेजी बोल्न सक्दैनन् । फ्रेन्च भाषामै जवाफ दिए । अन्निले भनिन्, ‘कुकुरले ल्याउँदै छ रे ।’
‘कुकुरले ? अचम्म ! गाई कतिओटा छन् ?’ मलाइ जिज्ञासा लाग्यो ।
१३० ओटा ।
१३० ओटा ? अनि कुकुर कतिओटा ?
एउटा ।
ओहो ! अनि कुकुरले गर्ने काम के हो ?
सधैँ गाई चराउन लाने । गोठसम्म फर्काएर ल्याउने ।
कुकुरको भरमा छोड्दा गाई अरुको चरणमा जाँदैन ?
जाँदैन । कुकुरलाई हाम्रो जग्गाको सिमाना थाहा छ । जान दिँदैन।
काम गर्ने मान्छे कति जना छन् ?
हामी दुई जना ।

गाईको बथान आइपुग्यो । कुकुर पछिपछि छ । गाई पछाडिको ढोकामा लाइन लागेपछि कुकुरको आजको ड्यूटी सकियो । कुकुर मालिकको अगाडि आएर पछाडिको खुट्टाको भरमा उभिन्छ । सायद भन्दै थियो, ‘मालिक गाई ल्याएँ है ।’ मालिकले एक पटक सुम्सुम्याए स्यावासी दिएपछि कुकुर आफ्नो बाटो लाग्छ ।  किसान बुढाबुढी गाई दुहुनतिर लाग्छन् । पछाडिको ढोका खोलि दिएपछि भित्र आएर गाई दुई लाइनमा उभिन्छन् । एउटा गाई अलि अटेरी गर्छ । ती किसान अटेरी गाइतिर फर्केर कराएपछि चुपचाप आफ्नो लाइनमा उभिन्छ । म अन्नितिर फर्कन्छु । अन्नि भन्छिन्, ‘सबै गाईको नाम राखिएको छ । कुनै गाईले अटेरी गरेमा उस्को नाम लिएर कराएपछि अनुशासित हुन्छ ।’

बुढाबुढीले पानीको स्प्रेले गाईको थुन सफा गरेपछि दुहुने मेशिन जोडिदिन्छन् । एक लटमा १० ओटा गाई दुहुन मिल्ने रहेछ ।  मेशिनले दोहेको दूध पाइपलाइन हुँदै नजिकै राखिएको स्टोर कन्टेनरमा जम्मा हुन्छ जस भित्रको तापक्रम ३.५ सेल्सियस छ । तीन दिनमा एकपटक दूध कम्पनीको ट्याङ्कर दूध लिन आउँछ । बिक्री गर्न बजार जानुपर्दैन । तीन दिनमा हिउँदमा २,५०० लिटर र वर्षा याममा ४,५०० लिटर दूध कन्टेनरमा जम्मा हुन्छ । थुनबाट मेशिन निकालि दिएपछि गाई अर्को ढोकाबाट निस्केर अर्को गोठमा जान्छ । खाली ठाउँमा पछाडि लाइनमा दुहुनको लागि पालो कुरेर बसेका अरु गाईहरू आएर अनुशासित भएर उभिन्छन् । गाईहरु मुर्तिवत लाइनमा उभिएका छन् । थुनमा लगाइका मेशिनहरुले थुनबाट दूध निकालेर पाइपमार्फत दूधको कन्टेनरमा सप्लाई गर्दैछन् ।

किसान जोडी आरामका साथ मेरा जिज्ञासाहरु शान्त पार्दैछन् । एउटा गाईले दिनमा २५ देखि ४० लिटर र वर्षमा सरदर ६,५०० लिटर दूध दिन्छ । प्रत्येक गाईले ५ देखि ७ वर्ष दूध दिन्छ । दुहुनो गाई करिब १,१०० यूरो पर्छ । दूध दिन छोडेपछि करीब १,००० यूरोमा मासुका लागि बिक्री हुन्छ । बाछो जन्मिए ४० देखि ५० युरोमा बिक्री गरिन्छ । बाछी जन्मिए पालिन्छ ।  यि किसानले १२० हेक्टरमा घाँस रोपेका छन्, जसमध्ये ६० हेक्टर वार्षिक ७,००० यूरोमा भाडामा लिएका छन् ।  करिब एक घण्टामा सबै गाई दोही सकिएपछि अर्को ठूलो गोठमा जम्मा हुन्छन् ।

कुनै पनि गाईलाई दाम्लोले बाँधिएको छैन । गाईहरु कोही उभिउभि र कोही बसेर उग्राउँदैछन् । हालसालै जन्मेका करिब एक दर्जन बाछाबाछीहरुलाई फलामे बारले घेरेर अलग्गै राखिएको छ । ठूलो गोठको बाहिर दुईओटा ठूला दोजर छन्, मेरो नजर दोजरमा परेपछि अन्नि भन्छिन्, ‘एउटा भकारो सोहोर्न र एउटा घाँस काट्न ।’ दोजरको  अलि पर हिउँदमा गाईलाई खुवाउन तयार पारिएको सुकेको घाँसको ठूलो थुप्रो प्लास्टिकले छोपेर राखिएको छ ।

अलि पर एउटा करिब एक मिटर पाइप पर्खाल बाहिर निस्केको देखिन्छ । पाइपको मुख मुनि आधा काटिएको ड्रम राखिएको छ । मित्र अन्नि मलाई बुझाउँदैछिन्, ‘भित्रपट्टी मकैको थुप्रो छ । स्वीच अन गरेपछि त्यो पाइपबाट मकैको पिठो झर्छ ।’ फर्कंदा मनमा कुरा खेल्ने नै भयो । त्यति धेरै गाई छन् । न डोको देखियो, न नाम्लो । न कुटो–कोदालाे देखियो, न हँसिया । न गाग्री देखियो, न बाल्टिन । दुई जनाले एकसय तीस गाई पालेका छन् । हाम्रोमा एउटा गाई पाल्न दुईजना मान्छे चाहिन्छ । हाम्रो देशमा ‘कृषि क्रान्ति’ का दुई शब्द सरकारको नीति तथा कार्यक्रमको किताबमा अझ कति वर्ष यसैगरी कैद हुने होला ? ती दुई शब्द सरकारका योजनाका मोटा किताबबाट निस्केर किसानको खेतबारी र गोठसम्म पुग्न अब कति वर्ष वा दशक लाग्ला ?

चाँगुनारायण नगरपालिका, वडा नम्बर-७, बागेश्वरी,  भक्तपुर 

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

काठमाडौं । सत्तारुढ नेपाल कम्युनिष्ट पार्टी (नेकपा) को गत सचिवालय बैठकमा प्रधानमन्त्री एवं पार्टी अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीले राखेको मन्तव्यलाई…

काठमाडौं । कोरोना महामारीका कारण गत वैशाखमा हुन नसकेको कक्षा १२ को परीक्षा आजबाट सुरु भएको छ । देशभरका ४…

चुनावको नतिजा अस्वीकार गर्दै आएका अमेरिकी राष्ट्रपति डोनाल्ड ट्रम्पले अन्ततः राष्ट्रपतिमा निर्वाचित जो बाइडेनका लागि सत्ता सञ्चालनको बाटो खोल्ने भएका…

भारतीय विदेश मन्त्रालयले विदेश सचिवस्तरीय वार्ता उच्च स्तरीय कूटनीतिक भ्रमणको निरन्तरता रहेको जनाएको छ ।

घरपायक परीक्षा केन्द्र र परीक्षाको ३५ दिनअघि नै परीक्षा केन्द्र छनोट गरिसक्नुपर्नेछ ।

हाल देशको पहाडी भूभागमा आंशिक बदली रहेको छ। देशका अन्य भूभागमा मौसम सामान्यता सफा रहेको छ।