Logo बैशाख ५, २०७८ आइतबार


शेयर बजारको भित्रीकथा : ब्रोकर मालामाल, लगानीकर्ताको बेहाल

काठमाडौं । पछिल्लो समय सेयर बजार यसरी उचालिएको छ कि त्यसको छाल सिधै आकाश छुने बिन्दुतर्फ अघि बढेको छ । अहिले कारोबार यसरी भइरहेकाे छ कि हरेक दिन नयाँ रेकर्ड कायम बनिरहेकाे छ । जसबाट लगानीकर्ता जति खुशी भएका छन् त्यो भन्दा कयौं गुणा ज्यादा ब्रोकर अर्थात सेयर दलालहरु खुशी छन् । नहोस् पनि किन ? जसले एकै दिनमा ८ देखि १० लाखसम्म कमाइराखेका छन् । त्यो पनि एक पैसा लगानी नगरी । कुनै लगानीकर्ताले सेयर बेचे पनि आम्दानी, किने पनि आम्दानी । जसले जहाँ बसेर अनलाइनबाट कारोबार गरे पनि आफ्नो खातामा झ्याप्प पैसा आइरहने । यति भएपछि किन खुशी नहुने दलालहरु ?

बीना लगानी दिनमै लाखौं रुपैयाँ कमाइरहेका सेयर दलालहरुले लगानीकर्ताबाट सेयर किन्दा र बेच्दा दुबै पटक ०.६० प्रतिशतसम्म कमिसन लिने गरेका छन् । एकै दिनमा ९ अर्बसम्मको कारोबार हुँदा उनीहरुले औसतमा ५ करोडभन्दा ज्यादा कमिसन भित्राउने गरेका छन् ।
सेयर दलालहरुको हकमा लगानी भन्दा कयौं गुणा बढी मुनाफा भइरहेको छ । जसबाट एकै दिनमा बीना लगानी लाखौं रुपैयाँ कमाइराखेका छन् । त्यसैले कमिसन घटाउन नदिन सेयर दलालले अनेक चलखेल गरिरहेका छन् ।

मंसिर १४ गते आइतबार सेयर बजार इतिहासकै सर्वाधिक उचाइ अर्थात् १९६८ दशमलब २७ बिन्दुमा पुग्यो । यस दिन कारोबार रकम पनि इतिहासकै धेरै अर्थात् ९ अर्ब २२ करोड ७३ लाख ४८ हजार रुपैयाँ बराबरकोे कारोबार भयो । आइतबार २ करोड ५९ लाख ४५ हजार ३ सय ८० कित्ता सेयर कारोबार भएको छ ।

आइतबारको कारोबारमा ८८ दशमलब ५५ प्रतिशत कारोबार अनलाइनमार्फत् कारोबार भएको छ । हालसम्म अनलाइनमार्फत् कारोबार गर्नका लागि १ लाख ८९ हजारले युजरनेम र पासवर्ड लिइसकेका छन् ।

आइतबारकै कारोबारलाई हेर्ने हो भने ९ अर्ब २२ करोडको सरदर शून्य दशमलब ५० प्रतिशतका दरले ब्रोकर कमिशन छुट्याउने हो भने पनि करिब ४ करोड ६१ लाख ३६ हजार ७ सय ४० रुपैयाँ ब्रोकरको कमिशनमा मात्रै गएको छ । अर्थात्, आइतबारको कारोबारबाट ५० वटा ब्रोकर कार्यालयहरुले कमिशनवापत औसतमा ९ लाख २२ हजारका दरले कमाएका छन् र त्यो उनीहरुको एकैदिनको कमाई हो ।

नेपाल धितोपत्र बोर्डका अनुसार अहिले नेपालमा सेयरको कारोबार गर्दा अनलाइनमार्फत् आफैले कारोबार गरेपनि ब्रोकरलाई किन्दा र बेच्दा दुबैपटक कमिसनवापत रकम बुझाउनुपर्छ । बोर्डले दिएको सहमति अनुसार अहिले ५० हजार रुपैयाँसम्मको सेयर किनबेच गर्दा शून्य दशमलव ६ शून्य प्रतिशत, ५० हजारभन्दा माथि ५ लाखसम्मको सेयर खरिद गर्दा शून्य दशमलव ५ शून्य प्रतिशत र ५ लाखभन्दा माथिको सेयर कारोबारमा शून्य दशमलव ४ शून्य प्रतिशत ब्रोकर कमिशन तिर्नुपर्छ ।

लगानीकर्ताले सेयर खरिद र विक्री गर्दा दुबैपटक यो रकम तिर्नुपर्छ । ब्रोकर कमिशनको रकममध्ये ८० प्रतिशत ब्रोकर र २० प्रतिशत नेपाल स्टक एक्सचेञ्जलाई जान्छ ।

पछिल्लो १ महिनाको औसत कारोबार रकम हेर्ने हो भने दैनिक ६ अर्बको हाराहारीमा कारोबार भइरहेको छ । दैनिक कारोबार रकमका आधारमा हेर्दा औसतमा दैनिक ३ करोड रुपैयाँ कमिसनका नाममा मात्रै ब्रोकर कार्यालयमा पुगेको छ । ३ करोडको २० प्रतिशत रकम नेप्सेलाई छुट्याउने हो भने दैनिक ६० लाख रुपैयाँ त नेप्सेलाई मात्रै गएको छ । बाँकी रहेको २ करोड ४० लाख रुपैयाँ ५० वटा ब्रोकरलाई छुट्याउने हो भने औसतमा दैनिक ४ लाख ८० हजार रुपैयाँ त ब्रोकर कार्यालयले कमाइरहेकै छन् ।

प्रसँग ब्रोकरले कमाएको भन्ने होएन, नेपालमा भइरहेको कारोबार रकम र ब्रोकर कमिशनको रकम कतै चर्को पर्न गएको त होइन भन्ने हो । अहिले तीन खण्डमा विभाजन गरिएको ब्रोकर कमिशन दैनिक कारोबार रकम करिब ४० लाख हुँदा कायम गरिएको कमिशन हो ।

अहिले जब अनलाइन ट्रेडिङ शुरु भयो, ब्रोकर कार्यालयको काम आधाभन्दा बढी घटेको छ भने कार्यालयमा आवश्यक कर्मचारीको सङ्ख्यामा पनि केही कटौती भएको छ । तर दैनिक कारोबार रकममा उछाल आउँदा जतिबेला ब्रोकर कमिशनको मूल्य निर्धारण गरिएको थियो, त्यसको २२ गुणा अर्थात् २ हजार प्रतिशतले बढेको छ । तर कारोबार रकम र नाफामा हजारौं प्रतिशत परिवर्तन आउँदा पनि ब्रोकर कमिशन भने घट्न सकेको छैन ।

नेपाल इन्भेष्टर्स फोरमका अध्यक्ष छोटेलाल रौनियार नेपालमा भएको ब्रोकर कशिन दक्षिण एसियामै दोस्रो महङ्गो भएको बताउँछन् ।

रौनियार ब्रोकर कमिशनको यो दर अत्याधिक महङ्गो भएको भन्दै यसलाई शून्य दशमलव २५ प्रतिशतमा झार्नुपर्ने बताउँछन् । यसअघि पटकपटक नेपाल धितोपत्र बोर्ड, नेपाल स्टक एक्सचेञ्ज लगायतलाई लिखित निवेदनसमेत दिई ब्रोकर कमिशन घटाउन भनिएको र बोर्डले पनि ब्रोकर कमिशन घटाउन समिति नै बनाएर प्रतिवेदन समेत आइसकेको भएपनि कमिशन नघटेको भन्दै चिन्ता व्यक्त गर्छन् । धितोपत्र बोर्डका अध्यक्ष भिष्म ढुङ्गानाले कात्तिक १ गतेदेखि लागू हुने गरी ब्रोकर कमिशन घटाउने भनेर सार्वजनिक प्रतिवद्धता जनाएको भएपनि अझै ब्रोकर कमिशन नघटेकामा आश्चर्य लागेको रौनियारको भनाइ छ ।

कतिपय देशमा सेयर बेच्दा मात्रै कमिशन तिर्नुपर्ने र भारत लगायतका केही देशमा सेयर कारोबार गर्दा सित्तैमा पनि कारोबार गरिदिने गरेको भन्दै नेपालमा भने दोहोरो कमिशन तिर्नुपर्दा लगानीकर्ता मर्कामा परेको रौनियारको भनाइ छ ।

अहिले ५० वटा ब्रोकर कार्यालयको दैनिक आम्दानीलाई औसतमा मान्दा दैनिक करिब ५ लाखको नाफा हुने गरेको भएपनि ठूला भनिएका १० वटा ब्रोकर कार्यालयको दैनिक आम्दानी १२ लाखभन्दा बढी रहेको छ । यसरी हेर्दा शुक्रबार र शनिवारबाहेक कारोबार हुने औसतमा २० दिनलाई आधार मान्दा यी ठूला ब्रोकर कार्यालयले मासिक करिब २ करोड ४० लाखका दरले कामाउँछन् । जबकि यस्ता ब्रोकर कम्पनीहरुको पूँजी नै २ करोडदेखि १० करोडसम्म मात्रै रहने गरेको छ । खर्च र आम्दानी अनुपात हेर्दा नेपाल सरकारले ब्यापारमा दिएको २० प्रतिशतको नाफा सेयर कारोबारका क्रममा ब्रोकरको भने २ सय प्रतिशत भन्दा बढी रहने गरेको छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

काठमाडौं । वर्तमान सरकारमा सहभागि हुने या नयाँ गठबन्धन निर्माण गरी अघि बढ्ने भन्ने दोधारमा रहेको जनता समाजवादी पार्टी (जसपा)…

हाल देशको पहाडी भूभागमा आंशिकदेखि सामान्य बदली रही बाँकी भूभागमा आंशिक बदलीको अबस्था रहेको महाशाखाको भनाइ छ।

बोली वचनले साथ दिनेछ। आफन्त भेटघाट हुनेछ। धनको कारोबार बढ्नेछ।

नेकपा एमालेका अध्यक्ष केपी शर्मा ओलीको गृह जिल्ला झापामा एमालेकै वरिष्ठ नेताद्वय झलनाथ खनाल र माधव नेपालसमूहले पार्टी पुनर्गठन गरेको…

३ वटा सुरुङहरु निर्माण गर्नुपर्ने भएकाले नेपालको सन्दर्भमा नयाँ काम चुनौतिपूर्ण छ ।

तनहूँ जिल्लाको नाम तनहूँसुरबाट अप्रभंश भएर रहेको भन्ने किंवदन्ती छ ।