Logo फाल्गुन १५, २०७७ शनिबार


पाल्पाको रानीमहल : खड्गशम्शेर र तेजकुमारीको अमर प्रेमस्तम्भ

काठमाडौं । पाल्पा र स्याङ्जाको सीमानामा कालिगण्डकीको किनारामा अवस्थित रानीमहल प्रेमको अनुपम प्रतीक मानिन्छ ।

१९५० सालमा पाल्पा गौडाका तैनाथवाला प्रधान सेनापति खड्ग शमशेरले आफ्नी दिवंगत रानी तेजकुमारीको सम्झनामा रानीमहल निर्माण गरेका थिए । पाल्पाको बौघागुम्हा र खानीगाउँ गाविसको सीमानामा कालीगण्डकीको किनारमा बनाइएको ताजमहल जिल्ला सदरमुकाम तानसेनदेखि १४ किलोमिटर उत्तरमा छ । हरेक वर्ष प्रणय दिवसका दिनमा यो महलमा सच्चा जोडीहरु आफ्ना अतितलाई सम्झँदै वर्तमानमा टेकेर भविष्यको कल्पना गरिरहेका भेटिन्छन् ।

को हुन् खड्गशम्शेर ?

खड्गशमशेर जङ्गबहादुर राणा नेपाली सेनाका प्रधान सेनापति थिए । उनको जन्म कमाण्डर धीरशमशेर राणाको तेश्रो पुत्रको रूपमा १६ फेब्रुअरी, १८६१ भएको थियो ।

वि.सं. १९४२ मा उनले आफ्नै ठुलोबुवा प्रधानमन्त्री रणोद्दिप सिहबहादुर राणाको हत्या गरे । त्यसपश्चात उनी प्रधान सेनापति भए । प्रधानमन्त्रीको मर्यादामा पनि दाजु वीरशमशेर जङ्गबहादुर राणा पछिको दोस्रो थिए उनी ।

तर सन् १८८७ मा उनलाई प्रधानमन्त्रीको रोलक्रमबाट निश्काषित गरी ठाडा जेलमा बन्दी बनाएर राखियो । त्यसको दुई वर्षपछि सन् १८८९ मा उनी पाल्पाको बडाहाकिममा नियुक्त भइ पुनस्र्थापित भए । सन् १९०१ मा धनकुटाको बडाहाकिम समेत भएका थिए उनी । उनले सन् १९०९ मा बेलायतका महाराज एडवार्ड सातौँबाट व्यक्तिगत राजाको उपाधि पाएका थिए ।

खडगशमशेरले डा. फुहररको सहयोगमा लुम्बिनी स्थित अशोकस्तम्भ, कपिलवस्तुका पुरातात्विक वस्तुको पुनस्थापनामा सेत महत्वपूर्ण भूमिका खेलेका थिए । डा. फुहरर भारतीय पुरातत्व विभागका सदस्य थिए । गौतम बुद्धको जन्मस्थल नेपालमा हो भनी खडग शमशेरले नै पत्ता लगाएका थिए ।

रानीमहलको निर्माण खड्गशमशेर आफ्नी रानी तेजकुमारीलाई औधी प्रेम गर्थे । जब पत्नी तेजकुमारीको असमायिक निधन भयो तब खड्गशमशेर केही समय विक्षिप्त जस्तै बने । पछि पत्नीको सम्झनामा कालिगण्डकी किनारामा महलमा बनाउन लगाए । वि.सं. १९५० मा निर्माण शुरु भएको महल सम्पन्न हुन चार वर्ष लाग्यो । पत्नी तेजकुमारीको स्मृतिमा कालीगण्डकीको तटमा बनाइएको त्यही भव्य दरबारलाई रानीमहल भनियो र त्यो तटलाई रानीघाट भनियो । जुन नेपालको ताजमहल भनेर चिनिन्छ ।

चार वर्षमा दरबार मन्दिर पाटीपौवासहितको निर्माण कार्य पूरा भएको रानीमहल दरबार कालीगण्डकी नदीको उत्तरतर्फ हानिने मोडमा विशाल चट्टानमाथि रहेको छ । पश्चिमी कलाशैलीमा रहेको रानीमहल दरबारको बायाँतर्फ शीत्तलपाटी दरबार परिसरमा फोहराका लागि कुँदिएका ढुङ्गाले निर्मित दुईवटा पोखरी दाहिनेतर्फ पहरा दिने स्थल छ भने खुड्किलोको बायाँतर्फ एउटै किसिमको शिव र गङ्गाका दुई मन्दिर छन् ।

यो महल युयानीशैलीमा बेलायती इन्जिनियरको डिजाइनमा बनाइएको हो । करीब ११ रोपनी क्षेत्रफलमा रहेको नेपालको यो ताजमलमा २४ वटा कोठा छन् । यस महलको पूर्वतिर खड्ग शमशेरको पूजा गर्ने कोठा, माथिल्लो तलामा बैठक कोठा र मध्य तलामा खड्ग शमशेरका कोठाहरू रहेका छन् । त्यस्तै वरिपरि रहेको बगैंचा र रानी पोखरीले महल आकर्षक देखाएको छ ।

दरबारको मूलढोकाबाट कुँदिएको ढुङ्गा र इँट्टाबाट बनाइएका खुड्किलो तल सिधा कालीगण्डकी नदी कुण्डमा जोडिएको छ । प्रसिद्ध मुक्तिनाथ तिर्थ जाने मुख्यद्वार भएकाले तिर्थालुहरूलाई बस्ने सुविधा सहितका पौवा समेत निर्माण गरिएको थियो । १९५० सालमा शिलान्यास गरी १९५४ सालमा कालिनदिको चट्टानमाथि पश्चिमी कला कैशलको बेजोड नमूनाले सिंगारेर ४ वर्षको अवधिमा महत्वपूर्ण फर्निचर, महँगा महँगा सजावटका सामाग्रीले भरिपूर्ण कोठामा एक्लै रात बिताउँदा खड्ग शमशेर कहिलेकहिले आफ्नी दिवंगत रानीलाई सम्झँदै भावविह्वल हुँदै मध्यरातमा रुँदै चिच्याउँथे भन्ने गरिन्छ ।

आफ्नी दिवङ्गत रानी तेजकुमारीको सम्झनामा दरबारको निर्माण गरिए तापनि उनले पाँच वर्षसम्म मात्र राज गर्न पाएको जानकारहरूको भनाइ छ ।

विसं १९६० मा खड्ग शमशेरले श्री ३ को पदसहित शासनसत्ताको बागडोर आफूले सञ्चालन गर्न खोज्यो भन्ने षड्यन्त्रको छनक पाएपछि चन्द्र शमशेरले पाल्पामा थप सेना पठाइ तैनाथी आफनो हातमा लिएका थिए । खड्गशमशेरले आफूमाथि थप खतरा उत्पन्न हुने त्रासमा दरबारमा रहेका सबै बहुमुल्य बस्तु छाडेर तीन साँचो र सरकारी ढुकुटी लिई भारत पलायन भएका थिए । त्यसपछि प्रेमको प्रतिक ठानिने रानीमहल बेवारिसे बन्न पुगेको स्थानिय वासिन्दाहरू बताउँछन् । दिवङ्गत रानीको सम्झनामा बनाइएकोले रानीमहल दरबारलाई ’प्रेमको प्रतिक’ का रूपमा लिइने गरिन्छ । पाल्पाको सदरमुकाम तानसेनबाट उत्तरपश्चिम २.३० घण्टा पैदल यात्राबाट पुग्न सकिने रानीमहलमा पर्यटकीय आकर्षण बढ्दै गएको छ ।

प्रतिक्रिया दिनुहोस्
विशेष

हाल देशका पहाडी भूभागमा आंशिक बदली रही अन्य भूभागहरूमा मौसम सामान्यतया सफा रहेको महाशाखाले जारी गरेको विज्ञप्तिमा जनाइएको छ ।

मनोरञ्जनमा दिन बित्नेछ । पूरानो मित्रजन भेटघाट हुनेछ । किनमेलमा खर्च बढ्नेछ ।

फागुन ११ गते सर्वोच्च अदालतले संसद विघटन गर्ने निर्णय बदर गर्दै १३ दिनभित्र संसद अधिवेशन बोलाउन परामादेश जारी गरेको थियो…

सभामुख सापकोटालाई विपक्षी बनाइ सर्वोच्च अदालतमा दायर भएकाे मुद्दामा विपक्षीको नाममा लिखित जवाफ पेश गर्न सर्वोच्च अदालतले आदेश दिएको थियो…

लकडाउन सकिएपछि भारतीय पर्यटकको आगमन त्यति नभए पनि आन्तरिक पर्यटकका लागि जेनतेन व्यवसाय चलेको व्यवसायी बताउँछन् ।

सभामुख सापकोटालाई विपक्षी बनाइ सर्वोच्च अदालतमा दायर भएकाे मुद्दामा विपक्षीको नाममा लिखित जवाफ पेश गर्न सर्वोच्च अदालतले आदेश दिएको थियो…